Opinie: Schrijvers, journalisten, dichters of reclamemakers zijn de grote troef in ons schrijfonderwijs Schrijfonderwijs heeft uiteenlopende doelen gediend, van beschaving tot emancipatie. Met de komst van AI zou het doel moeten zijn: het behoud van menselijk denken, vinden hoogleraar letterkunde Els Stronks en dichter Micha Hamel.
Dit artikel is geschreven doorEls Stronks en Micha HamelGepubliceerd op 11 juni 2026, 22:00
Bewaren Delen Dit is een ingezonden opiniestuk. Het standpunt in dit artikel is niet per definitie ook het standpunt van Trouw.
De laatste weken verschenen er in deze krant bijdragen van schrijvers over de vraag waarom je als mens in tijden van AI-chatbots nog zelf zou schrijven. ‘Ik pijnig mijn hersenen, en dat is juist het punt’, stelt Jamal Ouariachi. Omdat door AI ‘het verlangen naar menselijke inbreng alleen maar toeneemt: zoekende gedachten, imperfecte verhalen met onverklaarbare registerwisselingen’, bespiegelt Thomas Heerma van Voss.
Mis nooit meer het laatste nieuws
Krijg een melding bij belangrijk nieuws over Opinie.
Schrijven is dus het menselijke denken in woorden vangen en daarmee behouden. Daar past schrijfonderwijs bij dat draait om het leren verwoorden van gedachten, gevoelens, standpunten. In dat schrijfonderwijs blinken we in Nederland historisch gezien niet uit.
Tot grofweg 1900 was het doel beschaving: mensen leren om zich middels taal van dieren te onderscheiden, zou Aristoteles zeggen.
Tussen 1900 en 1980 werd het doel emancipatie, schrijfonderwijs om sociale mobiliteit mogelijk te maken, het ideaal van Theo Thijssen.
Vanaf 1980 werd het doel communicatie: je met taal kunnen redden in het dagelijks leven, zie het Referentiekader Taal (2009).
Nieuwe kerndoelen Nederlands Door AI is het speelveld veranderd en moeten we nu als doel stellen het menselijke denken te behouden. Er doet zich een unieke kans voor om schrijfonderwijs te ontwikkelen dat hierbij past, en daarmee het beste schrijfonderwijs te maken dat Nederland ooit had.
Recent zijn nieuwe kerndoelen Nederlands voor het basisonderwijs en de onderbouw goedgekeurd door de Eerste Kamer, en naar verwachting volgen de eindtermen voor de bovenbouw snel. Deze nieuwe doelen leggen de nadruk op creativiteit, op het uitdrukken van wie je bent in taal, en op het verbinden van lezen en schrijven. Ze komen op het juiste moment, en stellen de juiste kaders.
Er wordt, ook in deze krant, al druk nagedacht over hoe het nieuwe schrijfonderwijs in te richten. Er zijn zorgen over AI-chatbots die schrijfsels kunnen produceren die leerlingen en docenten doen denken dat schrijven al heel aardig gaat. Een oplossing zou zijn schrijfonderwijs vooral over schrijfprocessen te laten gaan, in plaats van dat we ons ‘blind gaan staren op het eindproduct’, zoals een journalist in deze krant onlangs stelde.
Schrijvers als gidsen Nee, stellen wij daar tegenover. Dit is juist het moment om eindelijk op dat eindproduct als doel van schrijfonderwijs te concentreren. Te eisen dat dit herkenbaar menselijk is en daarvoor schrijfonderwijs ontwikkelen. Professionele schrijvers als Ouariachi en Heerma van Voss weten hoe herkenbaar menselijk eruitziet. Zij zouden dus de gidsen moeten zijn in de vernieuwing. Schrijvers, journalisten, scriptschrijvers, reclamemakers en alle anderen die hun bestaan aan schrijven ontlenen, speelden nog nooit een rol van betekenis in het Nederlandse schrijfonderwijs, stelde onderzoeker en essayist Rudolf Geel in 1989 in Niemand is meester geboren. Geschiedenis van het Nederlandse schrijfonderwijs in de 19de en 20ste eeuw. Dat is anno 2026 niet anders, maar dit is onze kans als land.
En ja, een leerling zal aanvankelijk absoluut krukkige teksten met de wonderlijkste persoonlijke redeneringen produceren. Maar gaandeweg iemand worden die een levende, kritische en doorvoelde relatie met de eigen denkwereld ontwikkelt. Het doel van vormend schrijfonderwijs is niet het succesvol doorlopen van een door onderwijs gebaand pad en proces, met bijvoorbeeld eisen over tekststructuren en feedbackmomenten. Het doel is al worstelend boven te komen met een talige afspiegeling van de eigen denkwereld. Laten we de professionele schrijvers vragen hoe dat worstelen te didactiseren en daarbij steeds het eindproduct als doel voor ogen te hebben.
Quote van . Het doel is al worstelend boven te komen met een talige afspiegeling van de eigen denkwereld. Vorige week schonk deze krant geen aandacht aan het nieuws dat reclamebureau KesselsKramer – bedenkers van onder andere het iconische I amsterdam – failliet is, onder andere omdat klanten met AI-kwaliteit genoegen nemen. Dit nieuws hoort op de voorpagina thuis. We moeten niet sluipenderwijs toestaan dat AI menselijk en creatief maatwerk overneemt, maar professionele schrijvers – nu ze er nog zijn – eindelijk als grootste troef in het schrijfonderwijs naar voren schuiven.
Els Stronks is hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse letterkunde (Universiteit Utrecht) en Micha Hamel is een Nederlands componist, dirigent en dichter.
Abonneren
Nieuws Regio Sport Show Kijk Podcast Puzzel
© Getty Images Nederlandse instanties zijn Elon Musk spuugzat en spannen kort geding aan: ‘Dit is een ongeluk in slow motion’ Nederlandse instanties spannen een kort geding aan tegen X vanwege Grok, het AI-product van de schatrijke ondernemer Elon Musk. Aanleiding is dat de software (gewelddadige) beelden van seksueel misbruik van minderjarigen kan maken. Dat is volgens de wet strafbaar en kan leiden tot een maximum celstraf van zes jaar. Het gaat om de eerste serieuze stap in Nederland tegen Grok.
Sebastiaan Quekel Sebastiaan Quekel Algemeen verslaggever 26 februari 2026, 10:53 Laatste update: 11:08 Grok is wereldwijd onder vuur komen te liggen vanwege de uitkleedfunctie die de AI-app heeft. In diverse landen lopen (strafrechtelijke) onderzoeken. Het Openbaar Ministerie in Nederland is daar nog over in gesprek met instanties.
Offlimits, expertisecentrum online misbruik, en Fonds Slachtofferhulp nemen nu het voortouw en stappen naar de rechter. De zaak dient donderdag 12 maart bij de rechtbank in Amsterdam.
Aan het gevorderde verbod, dat geldt voor alle slachtoffers in Nederland, is een dwangsom van 100.000 euro per dag gekoppeld zolang Grok en X niet aan de eis voldoen. Dit bedrag heeft de rechter in vergelijkbare zaken toegewezen.
Mis nooit meer het laatste nieuws Krijg een melding bij belangrijk nieuws over Algemeen.
Nederlandse slachtoffers Het genereren van seksueel getinte beelden van minderjarigen valt onder online seksueel misbruik. „De laagdrempeligheid van dit soort tools zorgt ervoor dat het maken en verspreiden hiervan op grote schaal mogelijk is”, waarschuwt Robbert Hoving, directeur-bestuurder Offlimits.
Er zijn bij de politie al Nederlandse slachtoffers bekend als gevolg van beelden die met Grok zijn gemaakt. „Het is daarmee een ongeluk in slow motion wat we zien gebeuren en dat vraagt om actie”, waarschuwt Robbert Hoving, directeur-bestuurder Offlimits.
Hitlergroet Het AD onthulde eerder vandaag dat een nieuwe versie van de losse app Grok (4.2) óók misbruikt kan worden voor het produceren van antisemitische en discriminerende content waarin bijvoorbeeld Tweede Kamerleden figureren. Zo wordt het brengen van een Hitlergroet in de Tweede Kamer, inclusief nazivlaggen, door de AI-app gedoogd, tot afgrijzen van instanties zoals het CIDI.
Inmiddels is gebleken dat de situatie nog ernstiger is. Gebruikers kunnen met deze update zelfs video’s van complete aanslagen op bestaande locaties zoals Amsterdam simuleren, inclusief ontploffingen, kogels en bebloede mensen.
Onze excuses Helaas kunnen wij deze social post, liveblog of anders niet tonen omdat het één of meerdere social media-elementen bevat. Aanvaard de social media-cookies om deze inhoud alsnog te tonen.
Cookie-instellingen wijzigen 100.000 euro per dag Het sociale platform X wordt onder de Europese Digital Services Act (DSA) geclassificeerd als een ‘groot online platform’. Dit brengt een extra verantwoordelijkheid met zich mee om de verspreiding van illegaal materiaal tegen te gaan en de fundamentele rechten van minderjarigen actief te beschermen. De vraag is of Grok dat op dit moment voldoende doet.
Het kabinet liet, na een onderzoek van het AD, in januari al weten te onderzoeken of het mogelijk is om dergelijke AI-tools zoals Grok te verbieden. Fonds Slachtofferhulp en OffLimits willen daar niet langer op wachten en hebben daarom de handen ineengeslagen met advocatenkantoor Boekx Advocaten.
‘Pornogenerator’ De stichtingen onderbouwen hun zaak met schokkende foto’s van naakte (fictieve) minderjarigen en in totaal tien bewijsstukken die aantonen dat Musk en zijn team de wet aan hun laars zouden lappen.
Het zwaarste verwijt is dat Grok in hun ogen is verworden tot een grenzeloze ‘pornogenerator’. De software beschikt bijvoorbeeld over een zogenoemde ‘spicy’-functie, die zeer expliciete content mogelijk maakt. Dit is een ontwikkeling die volgens de instanties ‘de hele samenleving raakt’.
Nog schokkender vinden de organisaties de manier waarop Grok omgaat met minderjarigen. Hoewel er bij het invoeren van een prompt een blokkade bestaat voor kinderen tot en met 9 jaar, staat het systeem situaties toe waarin 11-jarige kinderen in allerlei ongewenste situaties kunnen voorkomen.
Kinderporno Het gevolg is dat gebruikers ongestoord strafbaar kinderpornografisch materiaal kunnen genereren, zonder dat Grok hen waarschuwt of blokkeert. Volgens OffLimits is het AI-model, gezien de angstaanjagend realistische resultaten, ‘blijkbaar’ zelfs getraind op bestaand misbruikmateriaal.
De instanties wijzen verder op een cynisch verdienmodel. In plaats van de illegale functies te verwijderen, heeft X deze achter een betaalmuur geplaatst. Hierdoor betalen gebruikers voor abonnementen waarmee X direct verdient aan ‘het faciliteren van strafbare feiten’, klinkt het in de dagvaarding.
Arrogantie van de macht De lijst met verwijten strekt zich verder uit, onder meer over de bescherming van slachtoffers. Zij staan machteloos omdat daders anoniem blijven. Grok houdt immers niet bij wie de beelden maakt. Door de naadloze integratie met X kunnen hun expliciete filmpjes vervolgens met één druk op de knop viraal gaan op tijdlijnen.
Stichting OffLimits en Fonds Slachtofferhulp hebben meermaals geprobeerd contact te leggen met Grok via sommaties en verzoeken tot overleg, maar een reactie is uitgebleven. Musk beroept zich in berichten op X op de vrijheid van meningsuiting en vindt dat gebruikers zelf verantwoordelijk zijn voor wat ze produceren.
Alwetende AI Wat als wij God scheppen? De tech-wereld droomt van AGI, kunstmatige intelligentie die zelf kan denken. Dit technologische opperwezen zou ons de last ontnemen zelf beslissingen te nemen. Eindelijk smelten we samen met de machine.
Tom Grosfeld beeld Aart-Jan Venema
17 december 2025 – verschenen in nr. 51-52
Cadeau geven
Delen
Leeslijst
Luister naar dit artikel
José Arcadio Buendía, een van de hoofdpersonen in Gabriel García Márquez’ Honderd jaar eenzaamheid, raakt, nadat hij en zijn vriend Melquíades in hun alchemielaboratorium een fototoestel hebben uitgevonden, bezeten door het idee om een daguerreotypie van God te maken. In de gelijknamige serie wordt zijn maniakale queeste indringend in beeld gebracht. Eerst fotografeert hij Macondo, het negentiende-eeuwse dorp dat hij heeft gesticht. De huizen, de straten, de bomen, de inwoners – niets ontsnapt aan zijn aandacht. Daarna trekt hij hoopvol gestemd de omliggende natuur in.
Maar telkens wanneer hij zijn afbeeldingen laat ontwikkelen, is God nergens te bekennen. ‘Het is zo vreemd’, zegt hij tegen Melquíades. Niet eerder is hij zo van streek geweest. Betekent dit dat God niet bestaat?
Langzaam kruipt de waanzin in hem. Zijn obsessieve drang tot uitvinden, tot begrijpen hoe de wereld werkt, het universum, het wordt te overweldigend. José Arcadio, de man met de ‘ongebreidelde verbeeldingskracht die altijd verder reikte dan de genialiteit van de natuur en zelfs verder dan wonderen en magie’, eindigt vastgebonden aan de kastanjeboom in zijn tuin, waar hij de rest van zijn leven doorbrengt.
Lijkt José Arcadio niet op Sam Altman, de oprichter van OpenAI? Ook hij doet een ultieme poging om dichter bij God te komen. Niet door zijn AI-modellen naar Hem te laten speuren in elke uithoek van het universum, maar door Hem na te bouwen, te creëren. Ook hij wordt op de been gehouden door een ongeremde fantasie en verbeeldingskracht. En vooruit, door een vleugje megalomanie. En ook hij schrijft technologie te veel kracht toe. Zijn verwachtingen zijn te hoog. Hij zal net als José Arcadio teleurgesteld worden. Het is wachten op eenzelfde soort ineenstorting.
Maar zover is het nog niet.
Altman en zijn consorten zijn geobsedeerd door het bereiken van Artificial General Intelligence (AGI), het denkbeeldige punt waarop AI slimmer zal worden dan de mens en in staat zal zijn zichzelf te ontwikkelen en te verbeteren, wat zou moeten leiden tot een soort superintelligentie, tot een God die alle problemen voor ons zal oplossen, ons misschien wel onsterfelijk zal maken, zal laten samensmelten met technologie, zodat ook wij superintelligent worden.
Dat is van meet af aan het doel geweest van OpenAI. Het is nooit gegaan over AI-tools die productiviteit verbeteren of kunst genereren. Zelfs de lancering van ChatGPT eind 2022 – volgens Altman ‘magic in the sky’ – stond volledig in dienst van AGI. Het moest het geloof bij investeerders zoals Microsoft aanwakkeren dat AGI geen hersenspinsel was, maar een reële mogelijkheid.
Medewerkers die te lang stilstonden bij het onverwachte en overweldigende succes van ChatGPT werden direct bij de les gehouden. Ze moesten gefocust blijven op de missie. Of zoals Ilya Sutskever, computerwetenschapper en medeoprichter van OpenAI, in een bevlogen speech tegen ze riep: ‘Feel the AGI! Feel the AGI!’
Het doet ergens denken aan de slogan op de eerste bladzijde van de Whole Earth Catalog van Stewart Brand, het ‘gereedschapstijdschrift’ dat een van de bepalendste documenten van de Amerikaanse tegencultuur en de daaruit voortvloeiende tech-sector werd, namelijk: ‘We are Gods and might as well get good at it.’
Was dat een hint naar zoiets als AGI? Want goddelijker zal het niet worden: de technologie moet het stichten van een ruimtekolonie mogelijk maken, het klimaat verbeteren, alle wetten van de natuurkunde en het universum doorgronden, onze geest uploaden naar de cloud. Altman spreekt van ‘een bijna grenzeloze intelligentie en verbluffende triomfen’; Dario Amodei, voorheen werkzaam bij OpenAI en inmiddels oprichter van concurrent Anthropic, van ‘transcendente schoonheid’.
Het is dan ook niet overdreven om te stellen dat het taalgebruik rond AI diepreligieus van aard is. Om woorden te geven aan iets wat ons voorstellingsvermogen te boven gaat, grijpen we blijkbaar terug op metafysisch lexicon. Het gaat over evangelisten, orakels, discipelen, hogepriesters en profeten, over transcendentie, eindtijdverhalen, de apocalyps, onsterfelijkheid, verlossing, het eeuwige leven, singulariteit, hemel en hel, de duivel en God.
Het ontwikkelen van AGI, waar nul wetenschappelijk bewijs voor is, zelfs geen aanwijzing, is uitgegroeid tot een religie. Veelzeggend is dat journalist Karen Hao haar boek Empire of AI opent met dit citaat van Altman: ‘The most successful founders do not set out to create companies. They are on a mission to create something closer to a religion, and at some point it turns out that forming a company is the easiest way to do so.’
In de documentaire Transcendent Man zien we transhumanist Ray Kurzweil, in wat inmiddels is verworden tot een iconische scene, op het strand in Californië staan, zijn handen in zijn zakken, kijkend naar de oceaan, naar de golven, naar de zon die ondergaat. We horen de interviewer vragen waar hij aan denkt. Kurzweil is even stil en zegt dan: ‘Aan de enorme hoeveelheid computerkracht die in de oceaan ligt opgeslagen. Al die watermoleculen die met elkaar interacteren, het is allemaal calculatie.’ Kurzweil lijkt het nauwelijks te kunnen bevatten. Hij kijkt naar de natuur, maar ziet techniek. Niet de oceaan, maar de data waaruit die zou bestaan brengt hem in een staat van vervoering. Hij zegt: ‘Dit is waar computerkracht om draait. Om het creëren van dit soort transcendente momenten.’
Volgens transhumanisten bestaat de hele wereld uit data. De enige manier waarop we als mensheid kunnen overleven, is door onze lichamen te laten samensmelten met techniek en te transformeren tot een nieuwe soort. Dat moment, waar de hele menselijke geschiedenis naartoe zou bouwen, noemt Kurzweil de singulariteit. Het is het moment waarop de mens goddelijk wordt.
Het transhumanisme komt verdacht veel overeen met het christendom, specifiek met de eindtijd, schrijft Meghan O’Gieblyn, zelf orthodox-christelijk opgevoed, in haar boek God, Human, Animal, Machine. Volgens haar vloeit het transhumanisme voort uit een lange traditie van christenen die door de eeuwen heen geloofden dat de wederopstanding geen bovennatuurlijk proces was, maar bereikt kon worden via wetenschap en technologie. Niet God, maar machines zouden ons een staat van ‘superbewustzijn’ geven: de doden zouden opstaan, de mens zou onsterfelijk worden, de aarde zou transformeren. Dat idee is overgenomen en seculier gemaakt door transhumanisten, schrijft O’Gieblyn. Maar de religieuze taal is gebleven.
Dat verklaart deels waarom ons praten en denken over AI en AGI zo doorspekt zijn met religieuze termen. Het is bekend dat het transhumanisme al jarenlang grote invloed uitoefent op Silicon Valley. Nu zijn we op het punt gekomen dat die ideeën naar de oppervlakte worden gebracht. De singulariteit en AGI verschillen namelijk nauwelijks van elkaar. Kurzweil en iemand als Sutskever, de medeoprichter van OpenAI die jarenlang leiding gaf aan de onderzoeksafdeling, zien ongeveer hetzelfde goddelijke droombeeld voor zich en baseren dat beiden op het idee dat de rekenkracht van AI-modellen elk jaar exponentieel toeneemt. Wie daar vol op inzet (‘scale, scale, scale’, heeft Sutskever jarenlang tegen zijn medewerkers geroepen), bereikt vanzelf superintelligentie, is de gedachte.
Dat betekent ook dat wanneer AGI bereikt zou worden, dat als vanzelf leidt tot de singulariteit, omdat AI zichzelf dan blijft verbeteren en er een ‘explosie van intelligentie’ plaatsvindt. Het zou de laatste uitvinding zijn die de mens zou hoeven doen. Vanaf dat punt neemt God het over.
José Arcadio sloot zichzelf soms wekenlang op in zijn werkkamer, waar hij werd opgeslokt door technologie, alchemie, astronomie, filosofie en de raadsels van het universum. Toen hij voor het eerst zag hoe Melquíades een foto ontwikkelde, werd hij overweldigd door de aanblik van het fototoestel, door de nieuwe wereld die er voor hem openging. Als dit apparaat tijd en ruimte kon onthullen, en alles daartussenin… dacht hij.
De tragiek van José Arcadio zit in het gegeven dat hij telkens méér zoekt in technologie dan zij hem kan geven. Dat is een universele ervaring: we hebben altijd geloofd in de onbegrensde, bovennatuurlijke mogelijkheden van onze apparaten. De komst van de telegraaf bracht velen ertoe te geloven in een onzichtbare wereld. Thomas Edison stortte zich op de gloeilamp en probeerde tegelijkertijd een machine te bouwen waarmee we met geesten zouden kunnen praten. Tegen beter weten in proberen we leven, of beter, magie te blazen in deze levenloze door de mens gemaakte objecten.
In zijn boek American Technological Sublime (1994) laat historicus David Nye zien hoe het sublieme, dus een overweldigende esthetische ervaring die vaak niet te bevatten of in woorden uit te drukken is, in de negentiende en twintigste eeuw niet langer enkel door natuurverschijnselen, kunst of religie werd veroorzaakt, maar in toenemende mate verbonden raakte met technologie. Gevoelens die loskwamen bij het aanschouwen van een sterrenhemel, de Grand Canyon of de Niagara Falls, zoals verwondering, ontzag, inspiratie of angst, te vergelijken met een religieuze ervaring, werden nu ook opgewekt door spoorwegen, bruggen, wolkenkrabbers, het Manhattanproject en computers.
Veelzeggend was Ayn Rands verslag – op dat moment een van de invloedrijkste denkers van Amerika – van Apollo 11 in 1969, waarin ze schreef: ‘Dit maakte geen deel uit van een normale ervaring (…) het gevoel was dat de onbelemmerde bewegingsstrook van de raket het enige was dat ertoe deed in het universum (…) wat we hadden gezien, was de geconcretiseerde abstractie van de grootshei
Gezien op Facebook, bron onbekend. Over het gebruik van gedachtenstreepjes in AI-gegenereerde tekst en het aantrekkelijke menselijk ambacht van eigen teksten schrijven, met alle fouten die daarbij horen.
The End of Mutual Assured Destruction? What AI Will Mean for Nuclear Deterrence Sam Winter-Levy and Nikita Lalwani August 7, 2025 A Russian intercontinental ballistic missile system in Moscow, May 2025 A Russian intercontinental ballistic missile system in Moscow, May 2025 Yulia Morozova / Reuters SAM WINTER-LEVY is a Fellow in Technology and International Affairs at the Carnegie Endowment for International Peace.
NIKITA LALWANI is a Nonresident Scholar at the Carnegie Endowment for International Peace. She served as Director for Technology and National Security at the National Security Council and as Senior Adviser to the Director of the CHIPS Program Office at the U.S. Department of Commerce during the Biden administration.
More by Sam Winter-Levy More by Nikita Lalwani Listen Share & Download Print Save The rapid development of artificial intelligence in recent years has led many analysts to suggest that it will upend international politics and the military balance of power. Some have gone so far as to claim, in the words of the technologists Dan Hendrycks, Eric Schmidt, and Alexandr Wang, that advanced AI systems could “establish one state’s complete dominance and control, leaving the fate of rivals subject to its will.”
AI is no doubt a transformative technology, one that will strengthen the economic, political, and military foundations of state power. But the winner of the AI race will not necessarily enjoy unchallenged dominance over its major competitors. The power of nuclear weapons, the most significant invention of the last century, remains a major impediment to the bulldozing change brought by AI. So long as systems of nuclear deterrence remain in place, the economic and military advantages produced by AI will not allow states to fully impose their political preferences on one another. Consider that the U.S. economy is almost 15 times larger than that of Russia, and almost 1,000 times larger than that of North Korea, yet Washington struggles to get Moscow or Pyongyang to do what it wants, in large part because of their nuclear arsenals.
Some analysts have suggested that AI advances could challenge this dynamic. To undermine nuclear deterrence, AI would need to knock down its central pillar: a state’s capacity to respond to a nuclear attack with a devastating nuclear strike of its own, what is known as second-strike capability. AI technology could plausibly make it easier for a state to destroy a rival’s entire nuclear arsenal in one “splendid first strike” by pinpointing the locations of nuclear submarines and mobile launchers. It could also prevent a rival from launching a retaliatory strike by disabling command-and-control networks. And it could strengthen missile defenses such that a rival could no longer credibly threaten retaliation. If AI could in this way help a state escape the prospect of mutual assured destruction, the technology would make that state unrivaled in its capacity to threaten and coerce adversaries—an outcome in line with increasingly popular visions of AI-enabled dominance.
But undermining the nuclear balance of power will not be easy. Emerging technologies still face very real constraints in the nuclear domain. Even the most sophisticated AI-powered targeting and sensor systems may struggle to locate a mobile nuclear launcher hidden under a bridge, isolate the signatures of a nuclear-armed submarine from the background noise of the ocean, and orchestrate the simultaneous destruction of hundreds of targets on land, air, and sea—with zero room for error. And competitors will respond to their adversaries’ use of new technology with moves of their own to defend their systems, as they have at every turn since the dawn of the atomic age.
Subscribe to Foreign Affairs This Week Our editors’ top picks, delivered free to your inbox every Friday.
Enter your email here. Sign Up
Yet even if it does not challenge nuclear deterrence, AI may encourage mistrust and dangerous actions among nuclear-armed states. Many of the steps that governments could take to protect and toughen their second-strike capabilities risk alarming rivals, potentially spurring expensive and dangerous arms races. It also remains possible that AI systems could cross a crucial threshold and exhibit extremely rapid improvements in capabilities. Were that to happen, their advantages to the country that possesses them could become more pronounced and difficult for rivals to contend with. Policymakers should monitor for such a scenario and facilitate regular communication between AI and nuclear experts. At the same time, they should take steps to reduce the probability of accidents and escalation, including assessing nuclear systems for AI-related vulnerabilities and maintaining channels of communication between nuclear powers. Such steps will help ensure that nuclear stability—and not just nuclear deterrence—endures in the age of AI.
FIRST STRIKE Nuclear deterrence depends, most fundamentally, on states’ possessing the ability to retaliate after absorbing a nuclear attack: so long as two nuclear powers credibly maintain a second-strike capability that can inflict unacceptable damage on their adversary, a first strike is suicidal. This understanding has for decades sustained a relatively stable equilibrium. But second-strike capabilities are not invulnerable. States can eliminate delivery platforms, such as road-mobile missile launchers and nuclear submarines, provided that they can find them. The difficulty of finding and disabling these platforms is one of the central obstacles to launching a splendid first strike. The sheer size of China, Russia, the United States, the Atlantic Ocean, and the Pacific Ocean—the most important domains for nuclear competition today—makes such a strike hard to accomplish.
The emergence of powerful AI systems, however, could solve that problem. Capable of processing and analyzing vast amounts of data, a military equipped with such technologies could better target the nuclear assets of its rivals. Consider ground-launched mobile missiles, one of the platforms that underpin Russian and Chinese second-strike capabilities. These missiles, which are carried on vehicles that can hide under camouflage netting, bridges, or tunnels and drive from one concealed location to another, are probably the most difficult element of Russian and Chinese nuclear forces to eliminate. (Silo-based ballistic missiles, by contrast, are much more vulnerable to attack.) The improved speed and scale of AI-empowered intelligence processing may make it easier to conduct operations against these vehicles. AI systems can scour and integrate huge amounts of data from satellites, reconnaissance aircraft, signals intelligence intercepts, stealth drones, ground-based sensors, and human intelligence to more effectively find and track mobile nuclear forces.
When it comes to the sea, the potential convergence of AI with sensing technologies might make the oceans “transparent,” allowing governments to track ballistic missile submarines in real time. That is a particular concern for the United States, which keeps a much higher percentage of its warheads on submarines than Russia or China does. AI could make it easier to track submarines by automating pattern recognition from multiple types of sensors across massive ocean areas and over long durations. It could also help a state hack into the systems its adversaries use to track their own weapons.
Yet even with the assistance of AI, states will not be absolutely sure that a splendid first strike can knock out a rival’s capacity to retaliate. On land, for instance, China and Russia could respond to improvements in U.S. tracking systems with their own countermeasures. They could invest in antisatellite weapons and jamming capabilities. They could adopt old-fashioned low-tech solutions, such as covering roads with netting or constructing decoys, to increase the number of targets an attacker would need to strike. They could order their launchers to emit fewer signals, making it harder for the United States to track them. They could modify the launchers to move faster, widening the target area U.S. strikes would have to hit. They could even use their own AI systems to inject false information into channels monitored by the U.S. intelligence community.
In the maritime domain, too, AI is unlikely to make the sea fully transparent. Any system will struggle to continuously identify, track, and monitor multiple targets over long ranges and amid ocean background noise, especially as submarines get quieter and oceans noisier. Submarines remain extraordinarily difficult to detect when submerged at depth and operating at low speeds, due to how sound moves underwater, shifting ocean conditions, and the inherent noisiness of the marine environment. In the seas, false alarms are frequent; reliable contact is rare. And at sea, as on land, major powers can tip the scales in their favor through various countermeasures: they can jam signals, manipulate sensor data, use undersea sensors and uncrewed vehicles to detect adversary assets, and operate their own submarines in protected bastions close to their home shores. Detection will thus remain a matter of probability, even with the introduction of AI—and states are unlikely to want to risk a splendid first strike on anything less than a safe bet.
COMMAND AND CONTROL Beyond making it easier to find and destroy an adversary’s nuclear weapons, AI could plausibly threaten the nuclear command-and-control systems that would be needed to launch a retaliatory strike. Command-and-control systems are responsible for detecting attacks, reporting them to the relevant authority, and transmitting retaliation orders to nuclear forces. These systems must be able to identify a wide range of missiles; assess d
