Houten

Van Oldebroek tot Westland: het trotseren van ‘weigergemeenten’ brengt ook het kabinet in gevaar Analyse Als asielminister Bart van den Brink gemeenten werkelijk gaat dwingen asielzoekers op te vangen, botst hij niet alleen met lokale besturen, maar ontstaat er ook hoogspanning in de regeringscoalitie. Gerard BeverdamGerard Beverdam vrijdag 10 juli 2026, 11:47 Asielminister Bart van den Brink heeft de eerste tien 'weigergemeenten' rond de opvang van asielzoekers op het matje geroepen. Asielminister Bart van den Brink heeft de eerste tien 'weigergemeenten' rond de opvang van asielzoekers op het matje geroepen. beeld: ANP / Freek van den Bergh In het kort Veel gemeenten voldoen niet aan hun verplichting om asielzoekers op te vangen; op de Biblebelt is dit aantal zelfs bovengemiddeld. Asielminister Van den Brink heeft de eerste tien gemeenten op het matje geroepen voor overleg. Als de CDA-minister doorbijt, leidt dit ook tot spanningen in de regeringscoalitie. Waarom? Den Haag

Op de Biblebelt voldoen slechts twaalf van de 54 gemeenten aan hun verplichting om voldoende opvangplekken voor asielzoekers te creëren. Van die 54 hebben er 24 zelfs geen enkele plek ingericht, bleek in maart uit onderzoek van het Reformatorisch Dagblad.

Kortom: veel christelijke gemeenten scoren ondermaats als het gaat om het uitvoeren van de Spreidingswet.

Tekst loopt door onder de advertentie

In Oldebroek zijn ze niet van plan daar verandering in te brengen, bleek toen daar vorige week het bestuursakkoord werd gepresenteerd. De grootste partij, Christelijk Verbond Oldebroek (CVO) van de conservatief-christelijke populist Tom de Nooijer, stapt in een coalitie met de SGP en een andere lokale partij.

De Nooijer heeft goed afgekeken bij andere populisten. In het coalitieakkoord staat dat de gemeente opnieuw aan de slag gaat met de taakstelling uit de Spreidingswet. Oldebroek moet 141 asielzoekers opvangen, maar heeft er nu nul.

Rond de presentatie voedde De Nooijer - hij wordt als wethouder verantwoordelijk voor het dossier - echter openlijk het idee dat hij niet zal voldoen aan de eisen.

Draagvlak Oldebroek wil immers beter gaan kijken naar het lokale draagvlak, en dan kan volgens het coalitieakkoord de uitkomst zijn ‘dat er geen lokaal bod volgt dat (volledig) voldoet aan de taakstelling vanuit de Spreidingswet’.

De Nooijers opstelling is bij voorbaat duidelijk: ‘Als er geen draagvlak onder de bevolking is, gaan we het niet doen.’ Als asielminister Van den Brink in dat geval de gemeente gaat overrulen, ‘wensen wij hem veel succes’.

De Gelderse gemeente is niet de enige die het laat afweten. Afgelopen maandag heeft Van den Brink de eerste tien gemeenten bekendgemaakt, die op het matje moeten komen. Dat zijn Aalten, Achtkarspelen, Bergen (Limburg), Beverwijk, Gemert-Bakel, Overbetuwe, Sluis, Valkenswaard, Voerendaal en Westland.

Zij moeten opdraven voor ‘bestuurlijk overleg’, en Van den Brink hoopt dat er dan toch beweging in de zaak komt. In het uiterste geval kan hij in die gemeenten zelf locaties gaan aanwijzen.

Problemen in asielketen Met het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA in de hand, wil de asielminister gemeenten dus houden aan hun wettelijke verplichting. Dat past bij Van den Brinks benadering om alle problemen in de asielketen aan te pakken.

Dus én werken aan een lagere instroom van nieuwe asielzoekers (door bijvoorbeeld strengere wetgeving en betere Europese procedures), én ervoor zorgen dat er voldoende opvangplekken in Nederland zijn.

‘Ik hoop er vanzelfsprekend met gemeenten uit te komen, want iedereen moet zijn bijdrage leveren.’ Van den Brink wil dat gemeenten op korte termijn nog zo’n 38.000 extra plekken creëren, zodat er in totaal 88.000 opvangplekken zijn. Dat getal geldt tot begin 2028, daarna wordt een nieuwe raming gemaakt.

Vanaf het begin is de Spreidingswet zeer omstreden. De eerdere staatssecretaris voor Asiel Eric van der Burg trotseerde zijn eigen VVD, door deze wet in 2023 en 2024 door het parlement te loodsen, omdat vrijwilligheid niet werkte.

Het leidde steevast tot te weinig opvangplekken en tot grote overbelasting in sommige gemeenten, terwijl andere helemaal niets deden.

Interventieladder Uiteindelijk kreeg Van der Burg wel de Eerste Kamerfractie van de VVD aan zijn kant. De liberale senatoren noemden het wetsvoorstel niet perfect, maar zij wilden de burgemeesters, de commissarissen van de Koning, de vaak overbelaste aanmeldlocatie in Ter Apel, en de uitvoeringsorganisaties COA en IND niet in de steek laten.

Huidig asielminister Van den Brink begint nu aan nieuwe stappen op de zogenoemde ‘interventieladder’, die ertoe kan leiden dat hij vanaf het najaar zelf opvanglocaties gaat aanwijzen. ‘Ik hoop er vanzelfsprekend met gemeenten uit te komen, want iedereen moet zijn bijdrage leveren’, zei de CDA-bewindsman deze week.

Het blijft ook niet bij de tien gemeenten die hij nu publiek heeft bekendgemaakt, want volgens Van den Brink voldoen 107 van de 342 gemeenten niet aan hun wettelijke taak.

De namen van gemeenten met wie eerdere gesprekken al wél tot resultaat hebben geleid, noemt hij niet.

Rekkelijke benadering De asielminister trotseert met zijn aanpak veel kritiek en tegenzin, ook van coalitiepartner VVD die nog altijd het liefst van de Spreidingswet af wil.

Fractievoorzitter Ruben Brekelmans kreeg in mei kritiek op zijn uitspraak dat het ‘uiteindelijk aan gemeenten zelf is om te bepalen of zij asielopvang willen’, waarbij hij wees op de ruimte voor regionale en provinciale afspraken.

Het is een rekkelijke benadering die leidt tot frustratie bij politici en bestuurders die vinden dat gemeenten gewoon aan hun verplichtingen moeten voldoen, omdat asielzoekers die in Nederland zijn toch érgens moeten slapen.

De werkelijkheid is ook dat de VVD de hete adem in de nek voelt van uiterst rechtse partijen, en bovendien de interne kritiek niet van de lucht is. Klassiek Liberaal is een rechts actieplatform dat binnen de VVD het debat over het liberale gedachtegoed wil aanjagen.

Het betitelde deze week de gemeente Westland - die geen asielzoekers wil opvangen - als ‘voorbeeldgemeente’.

Tekst loopt door onder de advertentie

‘De prioriteit hoort te gaan naar inwoners van de gemeente, niet naar nieuwkomers waar we geen plek meer voor hebben.’

‘Onchristelijk en onbarmhartig’ Precies dezelfde redenering gebruikte Tom de Nooijer in Oldebroek om vorige maand de lokale ChristenUnie-fractievoorzitter Geerco André de mond te snoeren, nadat die zei dat De Nooijers partij ‘onchristelijk en onbarmhartig’ is in de pogingen de asielketen te frustreren.

‘De passie waarmee de heer André spreekt over het opvangen van asielzoekers, die voelen wij waar het gaat richting onze inwoners’, zei De Nooijer, zo noteerde NRC. Een valse tegenstelling, vond André.

Als minister Van den Brink uiteindelijk zelf opvanglocaties in ‘weigergemeenten’ gaat aanwijzen - een optie die hij nadrukkelijk openhoudt - zal dat niet alleen tot botsingen met lokale besturen leiden, maar ook tot hoogspanning in de regeringscoalitie.

Zeker als de instroom van nieuwe asielzoekers niet daalt, terwijl de VVD dat wel wil zien. Na een relatief beperkte daling in juni, zat de instroom afgelopen week weer op het oude niveau.