Wat is Perplexity en hoe kun je het gebruiken in je werk? Close-up van iemands handen die typen op een zilveren laptoptoetsenbord, met een trouwring zichtbaar en een smartphone naast de laptop op een houten tafel. Als professional in marketing of sales word je waarschijnlijk overspoeld door het enorme aanbod van AI-tools. Elke week lijkt er wel een nieuwe tool bij te komen die belooft je werk gemakkelijker te maken. Je voelt de druk om bij te blijven met de nieuwste technologieën, maar je hebt nauwelijks tijd om je in al deze tools te verdiepen. Je bent waarschijnlijk al bekend met ChatGPT, maar weet je ook wat Perplexity te bieden heeft? En belangrijker nog: is het de moeite waard om er tijd in te investeren naast alle andere tools die je al gebruikt?

Ik gebruik Perplexity al sinds de lancering in Nederland, toen er nog geen betaalde versie bestond. In die tijd heb ik de tool intensief gebruikt voor verschillende doeleinden: van deskresearch voor mijn artikelen tot dagelijkse informatieve zoekopdrachten als alternatief voor Google. Inmiddels ben ik een doorgewinterde Perplexity Pro-gebruiker en kan ik goed vergelijken waarin deze tool zich onderscheidt van andere AI-tools zoals ChatGPT en Claude.

In dit artikel ontdek je wat Perplexity precies is, hoe het zich verhoudt tot andere AI-tools, en voor welke taken het echt waarde toevoegt aan je werk. Ik vergelijk de gratis en betaalde versie zodat je kunt beslissen of een Pro-abonnement voor jou de investering waard is. Na het lezen van dit artikel weet je precies wanneer je Perplexity moet gebruiken in plaats van Google of ChatGPT, hoe betrouwbaar de informatie is, en hoe je snel aan de slag kunt gaan met deze veelzijdige tool

Perplexity kan het beste omschreven worden als een AI-gestuurde antwoordenmachine.

Wat is Perplexity en waarom krijgt deze tool zoveel aandacht? Perplexity kan het beste omschreven worden als een AI-gestuurde antwoordenmachine die traditionele zoekmachines zoals Google uitdaagt. In tegenstelling tot Google, dat je een lijst met links geeft waaruit je zelf de relevante informatie moet halen, geeft Perplexity je direct een antwoord op je vraag, compleet met bronvermeldingen zodat je de informatie kunt verifiëren.

Het bedrijf positioneert zichzelf als je persoonlijke “research partner” en biedt een verfrissende aanpak voor het zoeken naar informatie. Je kunt Perplexity gebruiken via de website perplexity.ai, maar er zijn ook handige apps voor iOS en Android en een Chrome-extensie beschikbaar.

De populariteit van Perplexity groeit snel omdat het de voordelen van AI-chatbots combineert met de informatiegerichtheid van zoekmachines. Het maakt onderzoek doen efficiënter doordat je niet hoeft te navigeren tussen verschillende zoekresultaten – je krijgt meteen het antwoord dat je zoekt.

Tip: met de Chrome-extensie AI Companion kun je direct vanuit je browser zoeken. Je kunt behalve het hele internet ook een specifiek domein (bijvoorbeeld de website van Buzzlytics) of een specifieke pagina doorzoeken.

Waar ChatGPT uitblinkt in creatieve taken en tekstgeneratie, is Perplexity primair gericht op het vinden en presenteren van feitelijke informatie.

Wat maakt Perplexity anders dan ChatGPT en andere AI-tools? Het belangrijkste verschil tussen Perplexity en tools zoals ChatGPT is het doel waarvoor ze zijn ontworpen. Waar ChatGPT uitblinkt in creatieve taken en tekstgeneratie, is Perplexity primair gericht op het vinden en presenteren van feitelijke informatie.

Directe antwoorden met bronvermelding Een van de sterkste punten van Perplexity is dat elk antwoord is voorzien van linkjes naar de originele bronnen. Dit is een belangrijk verschil met ChatGPT, dat doorgaans geen verwijzingen geeft naar waar het zijn informatie vandaan haalt. Deze transparantie maakt het eenvoudiger om de betrouwbaarheid van de gegeven informatie te controleren.

Focus op real-time informatie Perplexity haalt zijn data direct van het internet op het moment dat je een vraag stelt. Dit betekent dat de informatie die je krijgt up-to-date is – iets waar ChatGPT, ondanks recente verbeteringen, nog steeds moeite mee heeft. Perplexity is daarom veel beter in het beantwoorden van vragen over recente gebeurtenissen of informatie die regelmatig verandert.

Een van de sterkste punten van Perplexity is dat elk antwoord is voorzien van linkjes naar de originele bronnen.

Gericht zoeken met de Focus-functie Een unieke functie van Perplexity is de ‘Focus’-optie, waarmee je kunt aangeven in welk type bronnen je wilt zoeken. Je kunt bijvoorbeeld specifiek zoeken in academische bronnen voor wetenschappelijke informatie, in video’s voor visuele content, of in sociale media voor de meest recente trends en meningen. Dit geeft je veel meer controle over het type informatie dat je ontvangt.

De vier componenten kunnen in vrijwel elke volgorde worden toegepast, hoewel de relevante vervolgstap meestal het beste werkt aan het einde. Experimenteer met verschillende volgordes om te zien wat het beste werkt voor jouw specifieke artikel.

Meerdere AI-modellen onder de motorkap Waar ChatGPT als product van OpenAI uiteraard alleen gebruikmaakt van de modellen van OpenAI, maakt Perplexity gebruik van meerdere LLM’s, waaronder GPT-4 en Claude. Pro-gebruikers kunnen zelfs kiezen met welk model ze willen werken. Deze veelzijdigheid zorgt ervoor dat Perplexity verschillende sterke punten kan combineren.

Gratis Perplexity vs. Pro: wat krijg je voor je geld? Perplexity biedt zowel een gratis versie als een betaalde Pro-versie die € 20 per maand (of € 200 per jaar) kost. Maar wat krijg je precies voor dat geld?

Wat biedt de gratis versie? De gratis versie van Perplexity is al verrassend krachtig en biedt:

Onbeperkt zoeken via de standaard “Auto”-modus Toegang tot het basis AI-model (Sonar) Mogelijkheid om PDF-bestanden te uploaden Vijf ‘enhanced queries’ per dag (voorheen “Pro Searches” genoemd) Toegang tot de ‘Spaces’-functie voor samenwerking, zij het met beperkingen De ‘Pages’-functie om webpagina’s te maken van je research Voor veel gebruikers zal de gratis versie al meer dan voldoende zijn, vooral als je Perplexity voornamelijk gebruikt voor alledaagse informatiezoekopdrachten.

Wat krijg je extra met Pro? De Pro-versie biedt aanzienlijk meer mogelijkheden:

Meer dan 300 ‘enhanced queries’ per dag Toegang tot geavanceerdere AI-modellen, waaronder GPT-4.5 (beperkt tot 10 keer per dag), GPT-4o, Claude 3.7 Sonnet, en Gemini Flash 2.0 Mogelijkheid om verschillende bestandstypen te uploaden en analyseren (PDF’s, CSV’s en afbeeldingen) Uitgebreide functionaliteit in ‘Spaces’, waaronder het gebruik van reasoning-modellen Beeldgeneratie met keuze uit verschillende AI-beeldgeneratiemodellen Perplexity Shopping om producten direct vanuit de interface te kopen $5 maandelijkse API credits voor integratie in eigen projecten Toegang tot het Pro Discord-kanaal en priority support Is Pro het waard? Of de Pro-versie het geld waard is, hangt af van je specifieke behoeften. Als je Perplexity intensief gebruikt voor professionele doeleinden, zoals diepgaand marktonderzoek of het analyseren van veel documenten, dan kan de Pro-versie een goede investering zijn. De toegang tot geavanceerde AI-modellen en de extra ‘enhanced queries’ zorgen voor diepgaandere analyses en betere resultaten.

Voor incidenteel gebruik of eenvoudige informatiezoekopdrachten biedt de gratis versie echter al veel waarde. Mijn advies is om te beginnen met de gratis versie en pas over te stappen naar Pro als je merkt dat je tegen beperkingen aanloopt.

Tip: controleer de vermelde bronnen altijd, vooral voor belangrijke beslissingen of wanneer je de informatie professioneel gaat gebruiken.

Hoe betrouwbaar is de informatie van Perplexity? Als professional wil je natuurlijk kunnen vertrouwen op de informatie die je gebruikt. Perplexity probeert op een aantal manieren betrouwbare informatie te geven.

Bronvermeldingen als transparantiemiddel Een van de grootste voordelen van Perplexity is dat elk antwoord is voorzien van linkjes naar de originele bronnen. Zo kun je snel de betrouwbaarheid van de informatie controleren. Je kunt doorklikken naar de bron om te zien of de informatie correct is weergegeven en of de bron zelf betrouwbaar is.

Focus op betrouwbare bronnen Perplexity claimt gebruik te maken van betrouwbare bronnen, zoals nieuwssites, academische papers en bekende blogs. Met de Focus-functie kun je ook specifiek zoeken in academische bronnen, wat de betrouwbaarheid voor wetenschappelijk onderzoek kan verhogen.

Retrieval Augmented Generation (RAG) Perplexity maakt gebruik van RAG-technologie, waarbij relevante bronnen van het web worden geselecteerd en gebruikt als input voor het taalmodel. Dit is bedoeld om de kwaliteit en betrouwbaarheid van de antwoorden te verbeteren.

Risico’s en beperkingen Ondanks deze mechanismen is Perplexity niet immuun voor onnauwkeurigheden:

Net als andere AI-tools kan Perplexity “hallucineren” – onjuiste informatie genereren die overtuigend lijkt maar niet klopt. Er zijn beschuldigingen geweest van auteursrechtschending en het negeren van het ‘Robots Exclusion Protocol’. Dit houdt in dat ze ook websites zouden crawlen die hier geen toestemming voor hebben gegeven. Het is niet altijd duidelijk hoe Perplexity bepaalt welke bronnen als meest waardevol worden beschouwd. Om deze risico’s te beperken, is het essentieel om altijd de vermelde bronnen te controleren, vooral voor belangrijke beslissingen of wanneer je de informatie professioneel gaat gebruiken.

Praktische toepassingen voor marketing- en salesmedewerkers Perplexity kan bijzonder waardevol zijn voor professionals in marketing en sales. Hier zijn enkele concrete toepassingen:

Content research en marktanalyse Perplexity blinkt uit in het snel verzamelen van informatie over specifieke onderwerpen. Je kunt het bijvoorbeeld gebruiken om:

Concurrentieanalyses uit te voeren Markttrends te identificeren Statistieken en cijfers te vinden voor je content Inzicht te kr

Opinie: Schrijvers, journalisten, dichters of reclamemakers zijn de grote troef in ons schrijfonderwijs Schrijfonderwijs heeft uiteenlopende doelen gediend, van beschaving tot emancipatie. Met de komst van AI zou het doel moeten zijn: het behoud van menselijk denken, vinden hoogleraar letterkunde Els Stronks en dichter Micha Hamel.

Dit artikel is geschreven doorEls Stronks en Micha HamelGepubliceerd op 11 juni 2026, 22:00

Bewaren Delen Dit is een ingezonden opiniestuk. Het standpunt in dit artikel is niet per definitie ook het standpunt van Trouw.

De laatste weken verschenen er in deze krant bijdragen van schrijvers over de vraag waarom je als mens in tijden van AI-chatbots nog zelf zou schrijven. ‘Ik pijnig mijn hersenen, en dat is juist het punt’, stelt Jamal Ouariachi. Omdat door AI ‘het verlangen naar menselijke inbreng alleen maar toeneemt: zoekende gedachten, imperfecte verhalen met onverklaarbare registerwisselingen’, bespiegelt Thomas Heerma van Voss.

Mis nooit meer het laatste nieuws

Krijg een melding bij belangrijk nieuws over Opinie.

Schrijven is dus het menselijke denken in woorden vangen en daarmee behouden. Daar past schrijfonderwijs bij dat draait om het leren verwoorden van gedachten, gevoelens, standpunten. In dat schrijfonderwijs blinken we in Nederland historisch gezien niet uit.

Tot grofweg 1900 was het doel beschaving: mensen leren om zich middels taal van dieren te onderscheiden, zou Aristoteles zeggen.

Tussen 1900 en 1980 werd het doel emancipatie, schrijfonderwijs om sociale mobiliteit mogelijk te maken, het ideaal van Theo Thijssen.

Vanaf 1980 werd het doel communicatie: je met taal kunnen redden in het dagelijks leven, zie het Referentiekader Taal (2009).

Nieuwe kerndoelen Nederlands Door AI is het speelveld veranderd en moeten we nu als doel stellen het menselijke denken te behouden. Er doet zich een unieke kans voor om schrijfonderwijs te ontwikkelen dat hierbij past, en daarmee het beste schrijfonderwijs te maken dat Nederland ooit had.

Recent zijn nieuwe kerndoelen Nederlands voor het basisonderwijs en de onderbouw goedgekeurd door de Eerste Kamer, en naar verwachting volgen de eindtermen voor de bovenbouw snel. Deze nieuwe doelen leggen de nadruk op creativiteit, op het uitdrukken van wie je bent in taal, en op het verbinden van lezen en schrijven. Ze komen op het juiste moment, en stellen de juiste kaders.

Er wordt, ook in deze krant, al druk nagedacht over hoe het nieuwe schrijfonderwijs in te richten. Er zijn zorgen over AI-chatbots die schrijfsels kunnen produceren die leerlingen en docenten doen denken dat schrijven al heel aardig gaat. Een oplossing zou zijn schrijfonderwijs vooral over schrijfprocessen te laten gaan, in plaats van dat we ons ‘blind gaan staren op het eindproduct’, zoals een journalist in deze krant onlangs stelde.

Schrijvers als gidsen Nee, stellen wij daar tegenover. Dit is juist het moment om eindelijk op dat eindproduct als doel van schrijfonderwijs te concentreren. Te eisen dat dit herkenbaar menselijk is en daarvoor schrijfonderwijs ontwikkelen. Professionele schrijvers als Ouariachi en Heerma van Voss weten hoe herkenbaar menselijk eruitziet. Zij zouden dus de gidsen moeten zijn in de vernieuwing. Schrijvers, journalisten, scriptschrijvers, reclamemakers en alle anderen die hun bestaan aan schrijven ontlenen, speelden nog nooit een rol van betekenis in het Nederlandse schrijfonderwijs, stelde onderzoeker en essayist Rudolf Geel in 1989 in Niemand is meester geboren. Geschiedenis van het Nederlandse schrijfonderwijs in de 19de en 20ste eeuw. Dat is anno 2026 niet anders, maar dit is onze kans als land.

En ja, een leerling zal aanvankelijk absoluut krukkige teksten met de wonderlijkste persoonlijke redeneringen produceren. Maar gaandeweg iemand worden die een levende, kritische en doorvoelde relatie met de eigen denkwereld ontwikkelt. Het doel van vormend schrijfonderwijs is niet het succesvol doorlopen van een door onderwijs gebaand pad en proces, met bijvoorbeeld eisen over tekststructuren en feedbackmomenten. Het doel is al worstelend boven te komen met een talige afspiegeling van de eigen denkwereld. Laten we de professionele schrijvers vragen hoe dat worstelen te didactiseren en daarbij steeds het eindproduct als doel voor ogen te hebben.

Quote van . Het doel is al worstelend boven te komen met een talige afspiegeling van de eigen denkwereld. Vorige week schonk deze krant geen aandacht aan het nieuws dat reclamebureau KesselsKramer – bedenkers van onder andere het iconische I amsterdam – failliet is, onder andere omdat klanten met AI-kwaliteit genoegen nemen. Dit nieuws hoort op de voorpagina thuis. We moeten niet sluipenderwijs toestaan dat AI menselijk en creatief maatwerk overneemt, maar professionele schrijvers – nu ze er nog zijn – eindelijk als grootste troef in het schrijfonderwijs naar voren schuiven.

Els Stronks is hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse letterkunde (Universiteit Utrecht) en Micha Hamel is een Nederlands componist, dirigent en dichter.

Abonneren

Nieuws Regio Sport Show Kijk Podcast Puzzel

© Getty Images Nederlandse instanties zijn Elon Musk spuugzat en spannen kort geding aan: ‘Dit is een ongeluk in slow motion’ Nederlandse instanties spannen een kort geding aan tegen X vanwege Grok, het AI-product van de schatrijke ondernemer Elon Musk. Aanleiding is dat de software (gewelddadige) beelden van seksueel misbruik van minderjarigen kan maken. Dat is volgens de wet strafbaar en kan leiden tot een maximum celstraf van zes jaar. Het gaat om de eerste serieuze stap in Nederland tegen Grok.

Sebastiaan Quekel Sebastiaan Quekel Algemeen verslaggever 26 februari 2026, 10:53 Laatste update: 11:08 Grok is wereldwijd onder vuur komen te liggen vanwege de uitkleedfunctie die de AI-app heeft. In diverse landen lopen (strafrechtelijke) onderzoeken. Het Openbaar Ministerie in Nederland is daar nog over in gesprek met instanties.

Offlimits, expertisecentrum online misbruik, en Fonds Slachtofferhulp nemen nu het voortouw en stappen naar de rechter. De zaak dient donderdag 12 maart bij de rechtbank in Amsterdam.

Aan het gevorderde verbod, dat geldt voor alle slachtoffers in Nederland, is een dwangsom van 100.000 euro per dag gekoppeld zolang Grok en X niet aan de eis voldoen. Dit bedrag heeft de rechter in vergelijkbare zaken toegewezen.

Mis nooit meer het laatste nieuws Krijg een melding bij belangrijk nieuws over Algemeen.

Nederlandse slachtoffers Het genereren van seksueel getinte beelden van minderjarigen valt onder online seksueel misbruik. „De laagdrempeligheid van dit soort tools zorgt ervoor dat het maken en verspreiden hiervan op grote schaal mogelijk is”, waarschuwt Robbert Hoving, directeur-bestuurder Offlimits.

Er zijn bij de politie al Nederlandse slachtoffers bekend als gevolg van beelden die met Grok zijn gemaakt. „Het is daarmee een ongeluk in slow motion wat we zien gebeuren en dat vraagt om actie”, waarschuwt Robbert Hoving, directeur-bestuurder Offlimits.

Hitlergroet Het AD onthulde eerder vandaag dat een nieuwe versie van de losse app Grok (4.2) óók misbruikt kan worden voor het produceren van antisemitische en discriminerende content waarin bijvoorbeeld Tweede Kamerleden figureren. Zo wordt het brengen van een Hitlergroet in de Tweede Kamer, inclusief nazivlaggen, door de AI-app gedoogd, tot afgrijzen van instanties zoals het CIDI.

Inmiddels is gebleken dat de situatie nog ernstiger is. Gebruikers kunnen met deze update zelfs video’s van complete aanslagen op bestaande locaties zoals Amsterdam simuleren, inclusief ontploffingen, kogels en bebloede mensen.

Onze excuses Helaas kunnen wij deze social post, liveblog of anders niet tonen omdat het één of meerdere social media-elementen bevat. Aanvaard de social media-cookies om deze inhoud alsnog te tonen.

Cookie-instellingen wijzigen 100.000 euro per dag Het sociale platform X wordt onder de Europese Digital Services Act (DSA) geclassificeerd als een ‘groot online platform’. Dit brengt een extra verantwoordelijkheid met zich mee om de verspreiding van illegaal materiaal tegen te gaan en de fundamentele rechten van minderjarigen actief te beschermen. De vraag is of Grok dat op dit moment voldoende doet.

Het kabinet liet, na een onderzoek van het AD, in januari al weten te onderzoeken of het mogelijk is om dergelijke AI-tools zoals Grok te verbieden. Fonds Slachtofferhulp en OffLimits willen daar niet langer op wachten en hebben daarom de handen ineengeslagen met advocatenkantoor Boekx Advocaten.

‘Pornogenerator’ De stichtingen onderbouwen hun zaak met schokkende foto’s van naakte (fictieve) minderjarigen en in totaal tien bewijsstukken die aantonen dat Musk en zijn team de wet aan hun laars zouden lappen.

Het zwaarste verwijt is dat Grok in hun ogen is verworden tot een grenzeloze ‘pornogenerator’. De software beschikt bijvoorbeeld over een zogenoemde ‘spicy’-functie, die zeer expliciete content mogelijk maakt. Dit is een ontwikkeling die volgens de instanties ‘de hele samenleving raakt’.

Nog schokkender vinden de organisaties de manier waarop Grok omgaat met minderjarigen. Hoewel er bij het invoeren van een prompt een blokkade bestaat voor kinderen tot en met 9 jaar, staat het systeem situaties toe waarin 11-jarige kinderen in allerlei ongewenste situaties kunnen voorkomen.

Kinderporno Het gevolg is dat gebruikers ongestoord strafbaar kinderpornografisch materiaal kunnen genereren, zonder dat Grok hen waarschuwt of blokkeert. Volgens OffLimits is het AI-model, gezien de angstaanjagend realistische resultaten, ‘blijkbaar’ zelfs getraind op bestaand misbruikmateriaal.

De instanties wijzen verder op een cynisch verdienmodel. In plaats van de illegale functies te verwijderen, heeft X deze achter een betaalmuur geplaatst. Hierdoor betalen gebruikers voor abonnementen waarmee X direct verdient aan ‘het faciliteren van strafbare feiten’, klinkt het in de dagvaarding.

Arrogantie van de macht De lijst met verwijten strekt zich verder uit, onder meer over de bescherming van slachtoffers. Zij staan machteloos omdat daders anoniem blijven. Grok houdt immers niet bij wie de beelden maakt. Door de naadloze integratie met X kunnen hun expliciete filmpjes vervolgens met één druk op de knop viraal gaan op tijdlijnen.

Stichting OffLimits en Fonds Slachtofferhulp hebben meermaals geprobeerd contact te leggen met Grok via sommaties en verzoeken tot overleg, maar een reactie is uitgebleven. Musk beroept zich in berichten op X op de vrijheid van meningsuiting en vindt dat gebruikers zelf verantwoordelijk zijn voor wat ze produceren.

Alwetende AI Wat als wij God scheppen? De tech-wereld droomt van AGI, kunstmatige intelligentie die zelf kan denken. Dit technologische opperwezen zou ons de last ontnemen zelf beslissingen te nemen. Eindelijk smelten we samen met de machine.

Tom Grosfeld beeld Aart-Jan Venema

17 december 2025 – verschenen in nr. 51-52

Cadeau geven

Delen

Leeslijst

Luister naar dit artikel

José Arcadio Buendía, een van de hoofdpersonen in Gabriel García Márquez’ Honderd jaar eenzaamheid, raakt, nadat hij en zijn vriend Melquíades in hun alchemielaboratorium een fototoestel hebben uitgevonden, bezeten door het idee om een daguerreotypie van God te maken. In de gelijknamige serie wordt zijn maniakale queeste indringend in beeld gebracht. Eerst fotografeert hij Macondo, het negentiende-eeuwse dorp dat hij heeft gesticht. De huizen, de straten, de bomen, de inwoners – niets ontsnapt aan zijn aandacht. Daarna trekt hij hoopvol gestemd de omliggende natuur in.

Maar telkens wanneer hij zijn afbeeldingen laat ontwikkelen, is God nergens te bekennen. ‘Het is zo vreemd’, zegt hij tegen Melquíades. Niet eerder is hij zo van streek geweest. Betekent dit dat God niet bestaat?

Langzaam kruipt de waanzin in hem. Zijn obsessieve drang tot uitvinden, tot begrijpen hoe de wereld werkt, het universum, het wordt te overweldigend. José Arcadio, de man met de ‘ongebreidelde verbeeldingskracht die altijd verder reikte dan de genialiteit van de natuur en zelfs verder dan wonderen en magie’, eindigt vastgebonden aan de kastanjeboom in zijn tuin, waar hij de rest van zijn leven doorbrengt.

Lijkt José Arcadio niet op Sam Altman, de oprichter van OpenAI? Ook hij doet een ultieme poging om dichter bij God te komen. Niet door zijn AI-modellen naar Hem te laten speuren in elke uithoek van het universum, maar door Hem na te bouwen, te creëren. Ook hij wordt op de been gehouden door een ongeremde fantasie en verbeeldingskracht. En vooruit, door een vleugje megalomanie. En ook hij schrijft technologie te veel kracht toe. Zijn verwachtingen zijn te hoog. Hij zal net als José Arcadio teleurgesteld worden. Het is wachten op eenzelfde soort ineenstorting.

Maar zover is het nog niet.

Altman en zijn consorten zijn geobsedeerd door het bereiken van Artificial General Intelligence (AGI), het denkbeeldige punt waarop AI slimmer zal worden dan de mens en in staat zal zijn zichzelf te ontwikkelen en te verbeteren, wat zou moeten leiden tot een soort superintelligentie, tot een God die alle problemen voor ons zal oplossen, ons misschien wel onsterfelijk zal maken, zal laten samensmelten met technologie, zodat ook wij superintelligent worden.

Dat is van meet af aan het doel geweest van OpenAI. Het is nooit gegaan over AI-tools die productiviteit verbeteren of kunst genereren. Zelfs de lancering van ChatGPT eind 2022 – volgens Altman ‘magic in the sky’ – stond volledig in dienst van AGI. Het moest het geloof bij investeerders zoals Microsoft aanwakkeren dat AGI geen hersenspinsel was, maar een reële mogelijkheid.

Medewerkers die te lang stilstonden bij het onverwachte en overweldigende succes van ChatGPT werden direct bij de les gehouden. Ze moesten gefocust blijven op de missie. Of zoals Ilya Sutskever, computerwetenschapper en medeoprichter van OpenAI, in een bevlogen speech tegen ze riep: ‘Feel the AGI! Feel the AGI!’

Het doet ergens denken aan de slogan op de eerste bladzijde van de Whole Earth Catalog van Stewart Brand, het ‘gereedschapstijdschrift’ dat een van de bepalendste documenten van de Amerikaanse tegencultuur en de daaruit voortvloeiende tech-sector werd, namelijk: ‘We are Gods and might as well get good at it.’

Was dat een hint naar zoiets als AGI? Want goddelijker zal het niet worden: de technologie moet het stichten van een ruimtekolonie mogelijk maken, het klimaat verbeteren, alle wetten van de natuurkunde en het universum doorgronden, onze geest uploaden naar de cloud. Altman spreekt van ‘een bijna grenzeloze intelligentie en verbluffende triomfen’; Dario Amodei, voorheen werkzaam bij OpenAI en inmiddels oprichter van concurrent Anthropic, van ‘transcendente schoonheid’.

Het is dan ook niet overdreven om te stellen dat het taalgebruik rond AI diepreligieus van aard is. Om woorden te geven aan iets wat ons voorstellingsvermogen te boven gaat, grijpen we blijkbaar terug op metafysisch lexicon. Het gaat over evangelisten, orakels, discipelen, hogepriesters en profeten, over transcendentie, eindtijdverhalen, de apocalyps, onsterfelijkheid, verlossing, het eeuwige leven, singulariteit, hemel en hel, de duivel en God.

Het ontwikkelen van AGI, waar nul wetenschappelijk bewijs voor is, zelfs geen aanwijzing, is uitgegroeid tot een religie. Veelzeggend is dat journalist Karen Hao haar boek Empire of AI opent met dit citaat van Altman: ‘The most successful founders do not set out to create companies. They are on a mission to create something closer to a religion, and at some point it turns out that forming a company is the easiest way to do so.’

In de documentaire Transcendent Man zien we transhumanist Ray Kurzweil, in wat inmiddels is verworden tot een iconische scene, op het strand in Californië staan, zijn handen in zijn zakken, kijkend naar de oceaan, naar de golven, naar de zon die ondergaat. We horen de interviewer vragen waar hij aan denkt. Kurzweil is even stil en zegt dan: ‘Aan de enorme hoeveelheid computerkracht die in de oceaan ligt opgeslagen. Al die watermoleculen die met elkaar interacteren, het is allemaal calculatie.’ Kurzweil lijkt het nauwelijks te kunnen bevatten. Hij kijkt naar de natuur, maar ziet techniek. Niet de oceaan, maar de data waaruit die zou bestaan brengt hem in een staat van vervoering. Hij zegt: ‘Dit is waar computerkracht om draait. Om het creëren van dit soort transcendente momenten.’

Volgens transhumanisten bestaat de hele wereld uit data. De enige manier waarop we als mensheid kunnen overleven, is door onze lichamen te laten samensmelten met techniek en te transformeren tot een nieuwe soort. Dat moment, waar de hele menselijke geschiedenis naartoe zou bouwen, noemt Kurzweil de singulariteit. Het is het moment waarop de mens goddelijk wordt.

Het transhumanisme komt verdacht veel overeen met het christendom, specifiek met de eindtijd, schrijft Meghan O’Gieblyn, zelf orthodox-christelijk opgevoed, in haar boek God, Human, Animal, Machine. Volgens haar vloeit het transhumanisme voort uit een lange traditie van christenen die door de eeuwen heen geloofden dat de wederopstanding geen bovennatuurlijk proces was, maar bereikt kon worden via wetenschap en technologie. Niet God, maar machines zouden ons een staat van ‘superbewustzijn’ geven: de doden zouden opstaan, de mens zou onsterfelijk worden, de aarde zou transformeren. Dat idee is overgenomen en seculier gemaakt door transhumanisten, schrijft O’Gieblyn. Maar de religieuze taal is gebleven.

Dat verklaart deels waarom ons praten en denken over AI en AGI zo doorspekt zijn met religieuze termen. Het is bekend dat het transhumanisme al jarenlang grote invloed uitoefent op Silicon Valley. Nu zijn we op het punt gekomen dat die ideeën naar de oppervlakte worden gebracht. De singulariteit en AGI verschillen namelijk nauwelijks van elkaar. Kurzweil en iemand als Sutskever, de medeoprichter van OpenAI die jarenlang leiding gaf aan de onderzoeksafdeling, zien ongeveer hetzelfde goddelijke droombeeld voor zich en baseren dat beiden op het idee dat de rekenkracht van AI-modellen elk jaar exponentieel toeneemt. Wie daar vol op inzet (‘scale, scale, scale’, heeft Sutskever jarenlang tegen zijn medewerkers geroepen), bereikt vanzelf superintelligentie, is de gedachte.

Dat betekent ook dat wanneer AGI bereikt zou worden, dat als vanzelf leidt tot de singulariteit, omdat AI zichzelf dan blijft verbeteren en er een ‘explosie van intelligentie’ plaatsvindt. Het zou de laatste uitvinding zijn die de mens zou hoeven doen. Vanaf dat punt neemt God het over.

José Arcadio sloot zichzelf soms wekenlang op in zijn werkkamer, waar hij werd opgeslokt door technologie, alchemie, astronomie, filosofie en de raadsels van het universum. Toen hij voor het eerst zag hoe Melquíades een foto ontwikkelde, werd hij overweldigd door de aanblik van het fototoestel, door de nieuwe wereld die er voor hem openging. Als dit apparaat tijd en ruimte kon onthullen, en alles daartussenin… dacht hij.

De tragiek van José Arcadio zit in het gegeven dat hij telkens méér zoekt in technologie dan zij hem kan geven. Dat is een universele ervaring: we hebben altijd geloofd in de onbegrensde, bovennatuurlijke mogelijkheden van onze apparaten. De komst van de telegraaf bracht velen ertoe te geloven in een onzichtbare wereld. Thomas Edison stortte zich op de gloeilamp en probeerde tegelijkertijd een machine te bouwen waarmee we met geesten zouden kunnen praten. Tegen beter weten in proberen we leven, of beter, magie te blazen in deze levenloze door de mens gemaakte objecten.

In zijn boek American Technological Sublime (1994) laat historicus David Nye zien hoe het sublieme, dus een overweldigende esthetische ervaring die vaak niet te bevatten of in woorden uit te drukken is, in de negentiende en twintigste eeuw niet langer enkel door natuurverschijnselen, kunst of religie werd veroorzaakt, maar in toenemende mate verbonden raakte met technologie. Gevoelens die loskwamen bij het aanschouwen van een sterrenhemel, de Grand Canyon of de Niagara Falls, zoals verwondering, ontzag, inspiratie of angst, te vergelijken met een religieuze ervaring, werden nu ook opgewekt door spoorwegen, bruggen, wolkenkrabbers, het Manhattanproject en computers.

Veelzeggend was Ayn Rands verslag – op dat moment een van de invloedrijkste denkers van Amerika – van Apollo 11 in 1969, waarin ze schreef: ‘Dit maakte geen deel uit van een normale ervaring (…) het gevoel was dat de onbelemmerde bewegingsstrook van de raket het enige was dat ertoe deed in het universum (…) wat we hadden gezien, was de geconcretiseerde abstractie van de grootshei

Opinie: Graag minder AI op school, want we willen zelf leren nadenken

In lessen zonder laptops en telefoons stellen klasgenoten meer vragen en leren ze meer, merkt Donna Janssen. Daarom stelt ze: maak leerlingen niet afhankelijk van chatbots.

Dit artikel is geschreven door Donna Janssen Gepubliceerd op 3 oktober 2025, 15:01 Dit is een ingezonden opiniestuk. Het standpunt in dit artikel is niet per definitie ook het standpunt van Trouw.

Kunstmatige intelligentie lijkt niet te stoppen, ook niet in het onderwijs. En zeker, van het beantwoorden van simpele vragen tot het oplossen van een wiskundige vergelijking tot een volledige samenvatting van een boek dat je leest voor Nederlands: AI is een goed hulpmiddel. Maar nu dreigt het gevaar dat we de ontwikkeling van het jonge puberbrein opofferen aan gemak. Ik maak mij hierom grote zorgen. Ik zie namelijk zelf op school hoeveel AI wordt gebruikt in de lessen. Sommige leerlingen gebruiken het nauwelijks, sommige gebruiken het voor elke opdracht die ze voor school krijgen. Daarom is het tijd voor maatregelen.

Op school zie ik hoe snel AI zijn weg vindt in het klaslokaal. Leerlingen gebruiken het steeds meer, voor het bedenken van creatieve verhalen of om een opiniestuk zoals dit te schrijven. En precies daar begint het te wringen. Ik erger mij kapot aan het feit dat er leerlingen zijn die een 9 halen voor een opdracht die ze aan ChatGPT hebben uitbesteed, terwijl ik die opdracht zélf heb gemaakt en een 7 krijg.

Volgens het kennisplatform DigiWijzer heeft het intensieve gebruik van AI-gevolgen voor de ontwikkeling van jongeren. Het leidt tot minder creativiteit en minder flexibiliteit, en juist die vaardigheden heb je in het leven hard nodig. Door steeds vaker op AI te vertrouwen, laten we onze hersenen letterlijk minder hard werken. ChatGPT beantwoordt zorgvuldig al je vragen. Het is dus heel verleidelijk om denkwerk aan ChatGPT uit te besteden. En dat zie ik terug in het onderwijs. Sommige leerlingen weten niet eens hoe ze moeten beginnen met een opdracht zonder hulp van AI.

Ongelijkheid in het klaslokaal Daarnaast zorgt het toenemende gebruik van AI voor ongelijkheid in het klaslokaal. Niet iedereen weet hoe je AI op een slimme manier gebruikt. En ook de beoordeling is oneerlijk: docenten hebben vaak niet door of iets door een leerling zelf is geschreven of door AI. Het verschil tussen inzet en imitatie wordt steeds moeilijker te herkennen. Dat brengt mij bij de belangrijkste vraag: hoe kunnen we het gebruik van AI terugdringen? Want hoewel we AI niet kunnen verbieden, kunnen we wél bedenken hoe we het gebruik ervan in goede banen kunnen leiden.

Het gevaar dreigt dat we de ontwikkeling van het jonge puberbrein opofferen aan gemak

Een maatregel die je kunt nemen is het geven van meer mondelinge of klassikale lessen. Wanneer je opdrachten klassikaal of mondeling bespreekt, wordt het veel lastiger om AI te gebruiken. Leerlingen moeten zelf nadenken, zelf verwoorden wat ze bedoelen, en kunnen niet zo gemakkelijk AI gebruiken. Bovendien zorgt deze maatregel voor meer interactie en betere uitleg. Leerlingen zullen vaker en meer vragen stellen, omdat ze beter letten op de lesstof.

Zonder laptops wordt er beter opgelet Dit merk ik zelf ook in lessen waar geen laptops te bekennen zijn. Leerlingen letten vele malen beter op, begrijpen de lesstof beter en stellen meer vragen. Als we geen laptops meer gebruiken, hebben leerlingen geen toegang meer tot ChatGPT. Zeker niet op scholen waar ook een telefoonverbod geldt. Daardoor letten leerlingen beter op de lesstof en gaan ze meer zelf nadenken.

Sommige leerlingen weten zonder AI niet eens hoe ze moeten beginnen met een opdracht

AI verdwijnt niet, en dat hoeft ook niet. Maar het risico bestaat dat leerlingen te afhankelijk worden van AI-gebruik in de lessen. Het kan een krachtig hulpmiddel zijn, mits we er verstandig mee omgaan. Als we dat niet doen, dreigen we iets waardevols kwijt te raken: het zelf nadenken, onze creativiteit en het leren maken van fouten. Daarom luidt mijn oproep: laat gemak niet belangrijker worden dan ontwikkeling.