C2026-03

Het bijgevoegde document is een verkenning naar alternatieve vormen voor de huidige kostendelersnorm, die sinds 2015 onderdeel is van de Participatiewet. De aanleiding voor dit onderzoek zijn signalen over belemmeringen die de norm opwerpt voor bijstandsgerechtigden om woonruimte te delen.

Hieronder volgt een samenvatting van de belangrijkste punten uit het document:

Kern van de huidige kostendelersnorm

• Principe: Als meer volwassenen (vanaf 21 jaar) in één woning wonen, kunnen zij de woonkosten delen (schaalvoordelen). Daarom is de bijstandsuitkering per persoon lager naarmate er meer medebewoners zijn.

• Huidige staffel: Een alleenstaande ontvangt 70% van het minimumloon. Bij twee personen is dit 50% per persoon, afbouwend tot 38% per persoon bij vijf of meer bewoners.

• Toepassing: De norm geldt voor de bijstand (Participatiewet en AIO), Anw, IOAW, IOAZ en de Toeslagenwet.

Vijf verkende alternatieven

In het document worden vijf varianten uitgewerkt als alternatief voor de huidige systematiek:

1. De alleenstaandenaanvulling: Iedereen krijgt een basisnorm van 50%. Alleenstaanden die geen kosten kunnen delen, krijgen een aanvulling van 20%.

2. De voordeurdelersregeling: Terugkeer naar het systeem van vóór 2015. De norm voor een alleenstaande (70%) wordt met 10% verlaagd zodra men de woning deelt, ongeacht het aantal medebewoners.

3. De medebewonersnorm: De hoofdbewoner behoudt de volledige 70% (voor de vaste lasten), terwijl elke volgende bewoner een vaste lage norm van 30% ontvangt.

4. Kostendelersnorm vanaf 27 jaar: De leeftijd waarop de norm ingaat wordt verhoogd van 21 naar 27 jaar. Jongvolwassenen onder de 27 tellen niet mee als kostendeler.

5. Afschaffen van de norm: Iedere bewoner ontvangt ongeacht de woonomstandigheden de volledige uitkering van 70%.

Afwegingen en effecten

• Budget: Alle voorgestelde varianten leiden tot een toename van de uitkeringslasten (intensivering). Alleen de medebewonersnorm (variant 3) zou budgetneutraal gemaakt kunnen worden door de norm voor hoofdbewoners te verlagen naar circa 63%.

• Armoedeval: Bij varianten waarbij de uitkering stijgt (zoals volledig afschaffen), wordt de prikkel om te gaan werken kleiner omdat het verschil tussen een uitkering en werken afneemt.

• Uitvoerbaarheid: Voor uitvoeringsinstanties zoals het UWV blijven veel varianten lastig handhaafbaar omdat zij niet over de juiste gegevens over huishoudsamenstellingen beschikken.

• Inkomenszekerheid: Vooral de medebewonersnorm (variant 3) biedt de hoofdbewoner meer zekerheid dat de vaste lasten betaald kunnen worden, wat een belangrijke drempel voor woningdelen wegneemt.

bestuur en organisatie / nieuws Utrechtse cdk zette Wijkse wethouders voor het blok De Utrechtse cdk Hans Oosters zette de wethouders van Wijk bij Duurstede voor de keus: ontslag of de raad informeren over onderlinge wrevel.

Wouter Boonstra 12 maart 2026 wijk bij duurstede Gemeentehuis Wijk bij Duurstede - Wolf-photography / Shutterstock

Een memo naar de gemeenteraad of allemaal opstappen. Daar kwam de keuze die de Utrechtse commissaris van de koning Hans Oosters vorig jaar juni voorlegde aan het college van Wijk bij Duurstede op neer. Uiteindelijk stapte alle wethouders november vorig jaar op.

Vacatures Adviseur Veiligheid Gemeente Assen Medewerker Burgerzaken Gemeentebalie Schiphol Gemeente Haarlemmermeer Gemeentesecretaris/Algemeen directeur Gemeente Midden-Groningen Bekijk alle vacatures Bestuurbaarheid in gevaar Maar dat is niet het hele verhaal. RTV Utrecht pakte afgelopen woensdag uit met een reconstructie van de bestuurscrisis in Wijk bij Duurstede en de rol die cdk Hans Oosters daarbij speelde. Twee opgestapte wethouders deden een boekje open en de omroep had inzage in het gespreksverslag van de collegevergadering op 24 juni 2025, waarbij Oosters aanwezig was en zijn keuze aan het college voorlegde. In de vergadering concludeerde Oosters dat de bestuurbaarheid van de gemeente in gevaar kon komen.

Verhoudingen ‘onder druk’ Tegenover de omroep geeft Oosters toe dat hij bij de vergadering zat, omdat hij eerder al signalen had ontvangen dat de verhoudingen binnen het college ‘onder druk’ staan en het ook niet goed zit tussen het college en de ambtenaren. Zijn advies is om aan die onderlinge verhoudingen te ‘werken’ en wel onder begeleiding van Wouter de Jong (oud-burgemeester van Houten). Ook dient het college de gemeenteraad te informeren over de situatie. Als het college dat niet doet, dan zal Oosters zelf ‘de gemeenteraad bijeen roepen en voorstellen om de raad te laten uitspreken dat sprake moet zijn van het ter beschikking bestellen van portefeuilles.’

Uitstraling naar ambtelijke organisatie Chantage. Althans, zo ervaren de toenmalige wethouders Jeroen Brouwer (SP) en Hans Buijtelaar (VVD) het, vertellen zij aan RTV Utrecht. Volgens Brouwer heeft de cdk hem nooit gevraagd naar de slechte verhoudingen. Omdat ze niet willen opstappen, gaan zij akkoord met het versturen van een memo naar de gemeenteraad. Dat gebeurt half juli. Daarin wordt in besmuikte termen verteld dat het niet bepaald lekker loopt binnen het college en dit ‘uitstraalde’ naar de ambtelijke organisatie. Ook wordt verteld dat er een externe adviseur is ingeschakeld en het probleem eigenlijk alweer zo goed als opgelost is.

Kennispartners Vilt en veerkracht BMC Hoe ontwikkel je als overheidsprofessional regionale bestuurlijke sensitiviteit? Bestuursacademie Nederland Pestgedrag richting ambtenaren Maar de raad ruikt de onraad en stelt vragen, ook over de gevoelens van onveiligheid op de werkvloer. Uit een vertrouwelijk advies van de Ondernemingsraad (OR), een jaar geleden opgesteld en door RTV Utrecht opgevraagd via een Woo-verzoek, blijkt waar het om ging: ambtenaren voelen zich niet gehoord of niet serieus genomen door het college of werden niet respectvol behandeld. Er zou zelfs sprake zijn geweest van pestgedrag richting ambtenaren. Door de situatie gingen ambtenaren met grote spanning naar het college toe en vertrokken daar soms huilend.

Gerelateerde artikelen Alle wethouders Wijk bij Duurstede stappen op Als een ambtenaar huilend wegloopt bij een overleg, dan is dat grensoverschrijdend

Jeroen Brouwer (SP), één van de vorig jaar opgestapte wethouders van Wijk bij Duurstede

Zorgwekkende situatie Volgens de OR waren collegeleden al sinds september 2024 op hun gedrag aangesproken, maar kwam er geen verandering of werd er door sommigen zelfs de draak mee gestoken. Ook schrijft de OR dat het onderlinge vertrouwen tussen collegeleden ‘wisselend’ was, ze weinig informatie uitwisselden en zij ambtenaren vroegen om andere collegeleden niet te betrekken. Daarbij kwamen de collegeleden vaak hun afspraken niet na, waardoor ambtenaren in onzekerheid achterbleven. Tot slot maakt de brief melding van een ‘affectieve relatie’ tussen een wethouder en een ambtenaar. De OR noemde de optelsom van incidenten ‘zorgwekkend’. De organisatie heeft duidelijkheid en rust nodig. Ze willen een omslag bij de bestuurders en dat zij verantwoordelijkheid nemen.

Soms te stevig Het college hoort eind 2024 al van de gemeentesecretaris dat er ‘meldingen’ zijn gedaan, maar over de inhoud en over wie wordt niets verteld. Wethouder Buijtelaar geeft dat het gevoel dat hij vanaf dan ‘op eieren’ moet lopen. Hij erkent tegenover RTV Utrecht dat hij ‘soms te stevig’ is geweest in het aanspreken op het nakomen van gemaakte afspraken. Hem aanspreken mag ook, maar hij constateert dat Wijk bij Duurstede geen aanspreekcultuur heeft. ‘Er is een hele gemoedelijke familiecultuur.’ Hij heeft dan al verteld dat hij tot vier keer toe een leidinggevende ambtenaar heeft gevraagd naar een expliciete omschrijving van een bezuiniging van 750.000 euro. Als die uitleg de vijfde keer dan ook niet komt, ‘dan hebben we de koppen tegen elkaar’.

Het belangrijkste overheidsnieuws van de dag Schrijf je in voor de Binnenlands Bestuur nieuwsbrief

aanmelden Gesignaleerd in Utrecht Buijtelaar erkent ook dat hij tot drie keer toe een eetafspraak had met een medewerker en dat zij één keer in Utrecht samen zijn gesignaleerd. In november 2024 zijn ze naar de gemeentesecretaris gestapt om de afspraken te melden, vertelt hij. De beschouwde de zaak toen als ‘afgehandeld’ en de relatie stopte toen ook, aldus Buijtelaar. Hij weet zeker dat de ambtenaar, die niet direct onder hem viel, geen melding tegen hem heeft gedaan. Ex-wethouder Brouwer zegt tegen de omroep dat ‘andere collegeleden’ zich schuldig hebben gemaakt aan grensoverschrijdend gedrag. ‘Als je met je vingertje vermanend bijna in iemands oog gaat prikken, dan is dat grensoverschrijdend. Als een ambtenaar huilend wegloopt bij een overleg, dan is dat grensoverschrijdend.’

Kat in het nauw Volgens dezelfde wethouders zou burgemeester Iris Meerts begin 2025 te horen hebben gekregen van de vertrouwenscommissie dat zij niet zou worden herbenoemd. Pas toen werd het pas ‘echt onrustig’ op het gemeentehuis, citeert de omroep hen. ‘Toen is zij als een kat in het nauw om zich heen gaan krabben. Dat was voelbaar en merkbaar in het college, maar ook bij de mensen met wie ze werkte’, aldus Brouwer. De burgemeester komt tegenover de wethouders te staan. Uiteindelijk meldt ze zelf in mei 2025 dat ze niet voor een tweede termijn gaat. In juli legt ze haar taken al voortijdig neer, na het plotselinge overlijden van haar stiefzoon.

Geplaagde gemeente Na het memo en de raadsvragen is er in oktober een debat met de gemeenteraad. Daar gaan de wethouders door het stof, maar grensoverschrijdend gedrag ontkennen ze. Na een interne mail van een medewerker dat daar wel degelijk sprake van is, zeggen de ambtenaren het vertrouwen op in de wethouders. Met de beperkte steun in de raad weten de wethouders dan hoe laat het is. Ze stappen begin november allemaal op. Het past in een patroon in de geplaagde gemeente. De omroep somt op dat de gemeente in de afgelopen 2,5 jaar zes gemeentesecretarissen versleet en er in de laatste vijf jaar zes griffiers zijn geweest. Op 2 maart begon Petra Doornenbal als de vijfde burgemeester (inclusief waarnemers) in een jaar tijd.

RTV Utrecht meldt dat burgemeester Iris Meerts en de andere opgestapte wethouder, Jan Kuiper (CDA), niet met de omroep wilde spreken.

Politiek-bestuurlijke sensitiviteitPolitiek-bestuurlijke sensitiviteit Politiek-bestuurlijke sensitiviteit Begrijp je hoe besluitvorming écht plaatsvindt binnen jouw organisatie? Ontwikkel je politiek-bestuurlijke sensitiviteit en maak meer impact met je adviezen.

schrijf u vandaag nog in Deel dit artikel Wouter Boonstra Wouter Boonstra Journalist

Bekijk alles van Wouter Boonstra Lees meer bestuur en organisatie De Mysteryburger in Staphorst: debatklimaat kennispartners 5 tips voor effectief verandermanagement bestuur en organisatie Utrechtse cdk zette Wijkse wethouders voor het blok sociaal Als het misgaat in de buurt… bestuur en organisatie Burgemeester Gradisen wil de raad in Plaats als eerste een reactie Bold italic Typ uw reactie

Plaats reactie