Logo
God sprak tot polderapostel Michiel: 'Jij moet voorop gaan'
Hoe het Amerikaanse welvaartsevangelie een kerk in Zeewolde verscheurde
In een kerk van metalen golfplaten ontving Michiel Koelewijn een duidelijke boodschap van de lieve Heer: hij moest apostel worden en de lokale evangelische gemeente leiden. Honderden leden vluchtten na een pijnlijke machtsstrijd via de achterdeur. Hoe een vredelievende kerk werd gekaapt door een oprukkende Amerikaanse ideologie die geen tegenspraak duldt: de NAR.
Tekst Josselin Gordijn en Chris van Mersbergen
Illustraties en ontwerp Laura van der Steen
Michiel Koelewijn is ondernemer en een man van geloof. Hij combineert die twee graag; Koelewijn schreef boeken met titels als 101 Sleutels om te ondernemen met Bijbelse wijsheid en Gods economie. Hij predikt dit welvaartsevangelie - wie maar genoeg geld weggeeft aan de kerk, zal zelf rijk, gezond en gelukkig worden - al jaren in de Evangelische Gemeente Zeewolde (EGZ), waar hij met zijn vrouw in het leiderschapsteam zit.
In het najaar van 2022 begint God tot hem te spreken. De hemelse boodschap: Koelewijn moet alleen ‘voorop gaan’ in de EGZ.
Hij moet apostel worden
Een apostel betekent zoveel als de grote leider, die visie heeft en veel gezag geniet. De andere leden van het leiderschapsteam herkennen bij Koelewijn de ‘apostolische zalving’, schrijven ze in mei 2024 in een plan om de EGZ ingrijpend te veranderen. De kernboodschap van het twintig pagina’s tellende document: Koelewijn moet de baas worden, want dat heeft God besloten.
Er zijn bij de leiding van de kerk nog meer ‘profetische woorden’ binnengekomen. Apostel Koelewijn moet ondersteuning krijgen van een profeet, een leraar, een herder en een evangelist. Deze zogeheten ‘vijfvoudige bediening’ is in kerken in Amerika populair. Vooral de apostel en de profeet hebben grote autoriteit: zíj communiceren rechtstreeks met God. Een profeet is in Zeewolde nog niet in beeld, maar Koelewijn als apostel, dat is een mooi begin.
Koelewijn aan het werk tijdens een masterclass 'Ondernemen met Bijbelse wijsheid'.
Het ‘stroperige democratische model’ met ledeninspraak moet ook op de schop, vindt de kerkleiding. In plaats daarvan komt een apostolische raad; twee echtparen van buiten die Koelewijn en zijn vrouw bijstaan ‘op het gebied van theologie, levensstijl en moraliteit’.
Apostelen en profeten, het mag buitenstaanders bizar in de oren klinken. Maar in de Evangelische Gemeente Zeewolde, een kerk aan de rand van het dorp met een buitenmuur van metalen golfplaten, richt het idee - of was het de stem van God? - een ravage aan. Hierover straks meer.
Voor een beter begrip van wat zich in Zeewolde afspeelde, moeten we eerst naar Amerika, terug in de tijd. In de jaren 80 en 90 komen daar de apostelen en profeten plots uit alle hoeken tevoorschijn. Er staat een generatie kerkleiders op die vindt dat christenen zich weer veel meer moeten richten op bijzondere dingen die in de Bijbel te lezen zijn: wonderen, zieken die door gebed beter worden, profetieën.
Rechtstreeks in contact met God
Daartoe herstellen ze de Bijbelse rollen van apostel en profeet na tweeduizend jaar in ere. Apostelen en profeten, is het idee, staan rechtstreeks in contact met God, en kunnen daardoor op aarde bovennatuurlijke dingen doen.
De Amerikaanse professor en predikant C. Peter Wagner geeft de beweging een naam: de New Apostolic Reformation, afgekort NAR. Dat is geen officiële club waar je lid van kunt worden, er is noch een postadres of hoofdkantoor. Geen apostel, profeet of kerk zal ook van zichzelf zeggen dat ze tot de NAR behoren. Het is een informeel georganiseerd gezelschap van kerken, opgezet volgens de vijfvoudige bediening. De NAR heeft een wat mysterieus imago.
Maar de invloed en populariteit ervan is groeiende. Hoe groot de aanhang van NAR-kerken precies is, is niet te zeggen. Zo’n veertig miljoen Amerikanen bezoeken kerken die niet in centraal verband opereren. Meestal zijn dat evangelische pinksterkerken - met veel aandacht voor de directe, persoonlijke ervaring met God en de Heilige Geest -, vaak hebben die NAR-invloeden.
NAR-leiders denken niet alleen dat ze boodschappen van God krijgen en wonderen kunnen verrichten, ze hebben ook een stevige maatschappelijke agenda. Vaak geloven ze in het Seven Mountain Mandate, dat voorschrijft dat christenen de macht moeten overnemen in de zeven belangrijkste poten van maatschappij: het gezin, religie, onderwijs, de overheid, media, kunst en entertainment, en het bedrijfsleven.
De 'polderapostel' op het podium.
President Donald Trump is volgens de NAR-leiders een door God uitverkoren figuur, die hen helpt om hun doelen te bereiken. Dat doet hij ook: Trump rolt in zijn tweede termijn in rap tempo een christelijk-conservatieve agenda uit. Trump richtte vorig jaar een officieel ‘geloofsbureau’ voor het Witte Huis op. Het hoofd daarvan, zijn ‘spirituele adviseur’ Paula White-Cain, wordt in NAR-kringen breed erkend als een apostel, al noemt ze zichzelf niet zo.
Overigens zijn de NAR-leiders niet onfeilbaar. Bij de Bethel Church in Redding, Californië, misschien wel het grootste NAR-bolwerk ter wereld, werd in 2019 massaal dagenlang gebeden voor de wederopstanding van het 2-jarige meisje Olive, dochter van belangrijke Bethel-leden, dat onverwachts was overleden. Tevergeefs.
Bethel kwam begin dit jaar in grote verlegenheid, toen hun profeet Shawn Bolz vals bleek te spelen door informatie voor zijn voorspellingen over Bethel-leden van hun sociale media te halen. Bolz was ook een van de minstens veertig profeten die in 2020 voorspelde dat Trump zou worden herkozen als president - het werd Joe Biden.
Geestelijk misbruik kan in elke kerk voorkomen, maar het potentieel ervoor in NAR-kerken is veel groter
Alleen al de megalomane gedachte dat ze afgezanten van God op aarde zijn kan NAR-leiders - los van hun radicale politieke en sociale ideeën - gevaarlijk maken, stelt Holly Pivec, een Amerikaanse journaliste die verschillende boeken schreef over de beweging. ‘Geestelijk misbruik kan in elke kerk voorkomen’, schrijft ze in het boek Counterfeit Kingdom (Vals Koninkrijk). ‘Maar het potentieel ervoor in NAR-kerken is veel groter.’
Toch is zo’n door een apostel en profeet geleide kerk wel wat Michiel Koelewijn voor zich ziet in Zeewolde. Het is 2018 als hij zich meldt aan de top van de EGZ. Het plan is dat hij het leiderschap gaat delen met Pieter Sijl, die dan nog in zijn eentje voorganger is. Al snel blijkt hun visie en manier van werken te verschillen, zegt Sijl. Die doet zijn verhaal nu niet om ‘zijn gram te halen’, wel omdat hij gefascineerd is door de vraag waarom het zo vaak misgaat in de leiding van kerken.
Sijl noemt Koelewijn ‘charismatisch’ en iemand met een ‘sterke overtuigingskracht’. Wat de samenwerking bemoeilijkte, was dat Koelewijn geen kritiek duldde, zegt Sijl. „Ik kon kritisch zijn, hij werd daar moe van, zei hij.”
Mede daardoor besluit Sijl al vrij snel met zijn vrouw te vertrekken uit de EGZ, na bijna twintig jaar. Een pijnlijk besluit. „Ik dacht er mijn pensioen te gaan halen, maar de situatie was onhoudbaar. De kloof tussen wat ik dacht dat goed was voor de kerk en wat Koelewijn wilde, werd met de week groter.”
Zes jaar later doet Koelewijn dus een poging om de leiding in de EGZ definitief naar zich toe te trekken en de democratie in te perken, ten gunste van de vijfvoudige bediening, met hemzelf als apostel.
Michiel Koelewijn en zijn vijfvoudige bediening.
Ook Samuel Lee was ooit apostel: ‘Het was fake’
De New Apostolic Reformation wint sowieso terrein in ons land. Op steeds meer plekken kom je NAR-praktijken tegen, deels omdat pinksterkerken hier regelmatig opereren onder Amerikaanse moederkerken. De vijfvoudige bediening wordt populairder. Er zijn ‘profetenscholen’ waarin je leert boodschappen van God te ontvangen. En profetische conferenties waarin voorgangers met veel bombarie dat soort boodschappen delen.
Juist deze ontwikkeling leidde in februari bij de grote Bethelkerk in Drachten - drieduizend leden - tot een groot conflict. Een deel van het bestuur en de kerkleden wilden ruimte voor wat voorganger Jacob Folkerts ‘NAR-invloeden’ noemde. Hij stapte op.
De poging om van de EGZ een NAR-kerk te maken, wordt door veel kerkleden in Zeewolde ervaren als een coup, blijkt uit gesprekken met diverse betrokkenen en uitgebreide correspondentie die in handen is van deze site.
Koelewijn is weliswaar nog altijd geen apostel. Een redenraadpleging, waarbij een meerderheid van de EGZ’ers tégen het plan stemt, steekt daar in 2024 een stokje voor. Maar verder heeft het weinig effect.
Ik kreeg, beroerd als ik was, het idee dat ik geen goede christen was, omdat ik behandelingen in het ziekenhuis kreeg
Koelewijns preken gaan steeds vaker over het geven van geld aan de kerk. Voor sommige sprekers is ineens geen plek meer. Een kerklid dat ernstig ziek wordt, krijgt van het oudstenteam het boek God geneest altijd van welvaartsevangelist Tom de Wal overhandigd. Daarin staat dat wie beter wil worden, vooral in de Heer moet geloven. „Beroerd als ik was, kreeg ik daardoor het idee dat ik geen goede christen was, omdat ik behandelingen in het ziekenhuis kreeg”, zegt diegene erover. Pieter Sijl kent het verhaal. Het maakt hem nog steeds boos. „Je praat mensen een schuld aan die er niet is.”
Hoogleraar: 'Dit is echt een risico'
Steeds meer leden - onder andere van het aanbiddingsteam, jeugdleiders, de penningmeester - leggen hun taken neer. Dat kan zo niet langer, vinden twaalf EGZ’ers. Ze sturen in november 2024 een bezorgde open brief rond, waarin ze constateren dat veel gemeenteleden boos en verdrietig zijn. Ook maken ze zich zorgen over de focus op het welvaartsevangelie, ‘waarin de nadruk vooral ligt op uiterlijke resultaten zoals geld, succes, rijkdom en wonderen'.
De brief heeft niet het gehoopte effect. Als een van de bevriende voorgangers die Koelewijn wil benoemen in zijn apostolische raad, Gerard de Groot, een paar dagen later naar
