C2026-06

Column Sjoerd: Oorlog zonder oogcontact De manier van oorlog voeren is de laatste jaren radicaal veranderd. Oorlogen en conflicten worden uitputtingsslagen. Vlootpredikant Sjoerd Muller kijkt uit naar andere wegen: die van ontmoeting, geduld en genade. Net als de paus.

‘De paus die woont in Rome / en die man is katholiek / soms stuurt hij mij een briefje / en dat noem je encycliek.’

Toen ik nog voor de KRO-radio werkte, kwam dit rijmpje soms voorbij, natuurlijk vooral bij het daadwerkelijk verschijnen van een nieuwe encycliek. Een encycliek is een leerstellig document, een ‘rondzendbrief’ van de paus aan de katholieke gemeenschap. In de laatste versie (Magnifica Humanitas) schrijft paus Leo XIV over zijn zorgen over kunstmatige intelligentie, oftewel AI. Meer in het bijzonder: over zijn zorgen over autonome wapens zoals drones en robots. Daar kunnen we binnen de wereld van Defensie, en misschien meer nog in die van de geestelijke verzorging aldaar, over meepraten.

Radicaal anders Oorlog is de laatste tien jaar radicaal veranderd. Beelden van exploderende onderwaterdrones die een Russisch oorlogsschip van een paar miljard doen afborrelen, staan bij de marine op het netvlies. Oorlog win je niet alleen meer met soldaten, maar ook met gamers. Letterlijk. Er zijn verhalen bekend van Nederlandse gamers die hebben gediend in drone-regimenten van het Oekraïense leger. Jaren daarvoor kon Amerikaans Pentagon-personeel al met één muisklik jihadi’s opblazen in een woestijn duizenden kilometers verderop. Vijf minuten later staan ze bij de koffieautomaat. Wat doet dat met moraliteit? Wat doet dat met mensen?

Alles is doelwit De moderne oorlogsvoering met AI en drones is erop gericht om ‘het eigen personeel veilig te houden’. Dat is de ene kant. Zonder offers aan eigen zijde is alles erop gericht om de ander (mens, doelwit, bewegend voorwerp op een monitor) uit te schakelen. Kijk naar al die jaren oorlog in Oekraïne: militairen, burgers, woningen, voertuigen, kerncentrales: alles is doelwit. Honderden doden per dag. Drones en raketten reiken verder en verder. Zoals een Oekraïens geestelijk verzorger me eens zei: “Stel je voor dat je nergens in je land veilig bent. Nergens. En dat jarenlang.”

Oorlogen en conflicten worden uitputtingsslagen. Diplomatie en onderhandeling? De vijand onder ogen komen, ontmoeten in levenden lijve? Het gebeurt minder en minder. Dat verlaagt de drempel tot nieuw en meer geweld. Terwijl God, bijna onopgemerkt aan de zijlijn, andere wegen leert: ontmoeting, geduld, genade. Ik kijk er, net als de paus, reikhalzend naar uit.

The Argument

Read distraction-free on Substack Elon Musk's zero accountability life Elon Musk goes berserk if you talk about USAID Kobe Yank-Jacobs Jun 26, 2026 ∙ Paid

105

8

20

Elon Musk bragged about cutting government programs until the consequences became clear. (Photo by Kevin Dietsch/Getty Images) Elon Musk really doesn’t want you to say he’s responsible for the deaths of millions.

Earlier this week, Musk threatened to sue Rep. Ro Khanna for charging him with destroying the U.S. Agency for International Development (USAID) and putting millions of lives at risk around the world:

“There needs to be accountability for Elon Musk,” Khanna said. “You know, they’re celebrating that he created 4,400 millionaires [with his SpaceX IPO], but they don’t talk about the 4.5 million children around the world who he possibly sentenced to death by dismantling USAID.”

In response, Musk called Khanna a liar, threatened to sue, and said he should be in prison.

But Khanna is making a perfectly reasonable claim here. In that quote, he is (carefully) citing a peer-reviewed study that estimated the effects of dismantling USAID. It found that Musk’s Department of Government Efficiency (DOGE) will result in 14 million deaths overall by 2030, of which 4.5 million will be children under the age of 5.

Share

This is probably a high-end estimate, but even lower end projections with different methodologies sit between 670,000 and 1.6 million annual deaths compared to a fiscal year 2023 baseline.

In other words, the toll from USAID cuts seems to be at best around two-thirds of a million people annually1; that’s about as many people as were killed during the Civil War. At worst, Musk is tied to the deaths of 14 million.

If DOGE had managed to cut tens of billions of dollars from the federal budget, Musk and his defenders would certainly have taken credit. It’s bizarre then to disclaim responsibility for the tragic consequences of the cuts they did make.

Yet Musk and his defenders insist that Khanna is somehow slandering him.

There are a couple of interlocking issues worth separating here: one is the factual question of what actually happened to USAID, where Musk is now downplaying his actions. A second question is what is likely to happen out in the real world to real people without USAID. And the final issue is whether Musk should be subject to basic Congressional oversight for wrecking whole government agencies as an outside adviser to the president.

Unfortunately for Musk, he’s on the wrong side of each one.

Did Musk cut global health aid? It’s best to start with a simple timeline of events, given Musk’s slipperiness with the facts here.

On Jan. 20, inauguration day, Donald Trump froze USAID funding for 90 days. On Jan. 24, Secretary of State Marco Rubio executed this freeze, and then on Jan. 28, amid chaos on the ground, Rubio issued a waiver to the freeze for “core life-saving medicine, medical services, food, shelter, and subsistence assistance.”2

Days later, on Feb. 3, Musk issued his infamous tweet saying that he had “spent the weekend feeding USAID into the wood chipper.” That was one day after he’d called it a “criminal organization,” adding, grimly, “Time for it to die.”

It’s important to note that as USAID offices shuttered, contract officers asked for the appropriate paperwork to show the cancellation. According to the Associated Press, a Musk associate merely replied that the order had come from “the most senior levels.” Despite his braggadocio online, Musk seemed to keep his fingerprints off the formal actions as much as possible.

Finally, the next month, on March 10, Marco Rubio announced the end of 5,200 USAID programs, or 83% of its programs. The other thousand programs would be moved to the State Department. In his announcement, Rubio thanked DOGE for this “historic reform.”

Type your email... Subscribe All the while, DOGE’s abrupt stop-work orders literally left USAID workers stranded abroad fearing for their lives.

“We heard the mobs outside our gates, right? … We heard explosions. We heard gunshots,” Kenneth Bledsoe said, an attorney working with USAID in the Congo, but “because all the leaders were gone … I was worried we might be abandoned there.”

Despite all of this happening in plain sight, as of this Tuesday, Musk contended that “All DOGE required was contact information of the recipients to confirm that funding was not fraudulent.”

I find it genuinely absurd to construe the well-reported evaporation of U.S.-funded programs on the ground in dozens of countries as a simple fraud verification layer. Musk and others involved were clearly aware this wasn’t some skimpy payment issue.

At the time, Nicholas Enrich, USAID’s acting assistant administrator for global health, wrote a series of memos laying out the likely consequences of DOGE’s actions, which included things like 71,000 to 166,000 additional annual deaths from malaria and 1 million additional children facing malnutrition annually. Enrich was placed on leave for this.

But let’s say Musk was just combating fraud, one pesky payment verification at a time. Even that would point to his detachment from the reality on the ground.

Matt Darling 🌐🏗️ @besttrousers "All DOGE required was contact information of the recipients"

I want to note that this is insane.

Like, lets say you are distributing meals for flood victims. You want to get the contact information for the recipients? Elon Musk @elonmusk All DOGE required was contact information of the recipients to confirm that funding was not fraudulent. No validated medical funding was stopped.

Anything that appeared to be legitimate lifesaving funding continued and is now administered by the State Department.

If anyone had 6:28 PM · Jun 23, 2026 · 42K Views 25 Replies · 64 Reposts · 762 Likes Musk was fond of tweeting that only 10% of payments made by USAID made it through to their intended targets, which was the apparent motivation for this fraud detection scheme. But that 10% number is actually the percentage of funds that go to local organizations in order to deliver aid — a larger share went to international organizations that deliver aid at scale. The debate was between which kinds of organizations the money passed through, not whether it got to recipients.

Now, there is legitimate, good faith, cross-partisan criticism that says a larger share should go to local organizations and less money should run through big international ones. Atul Gawande, assistant administrator for global health under the Biden administration from 2022 to 2025, has said that he aimed to get the 10% number up to 30%. But this is a wholly different issue than saying aid is not getting out into the world to help its intended recipients.

Musk’s whole venture, even in the narrow way he framed it, was a blind ideological attack against an agency that performed lifesaving work at low cost to people who need it most.

How many people will die as a result? Once we set aside the notion that Musk isn’t responsible for the massive withdrawal of U.S. global health funding, the next question is what the effect of that withdrawal has been so far and will be going forward — the crux of Musk’s assertion that Khanna is lying.

Start from the basics: Until last year, the U.S. accounted for about 40% of government-funded global health funding,3 including malaria prevention, HIV/AIDS prevention, nutritional assistance, maternal health, disease monitoring, and more. It’s a reasonable starting assumption that if this aid disappears, it would cause worse health, even death, in the places that receive the aid.

The Lancet study that Khanna referred to merely quantified this, as best as the researchers could.

It started by looking to the past, finding a 15% reduction in all-cause mortality and a 32% reduction among children under 5 due to U.S. aid over the past 21 years. That amounts to 91.8 million lives saved overall, including 30.4 million children under 5, over the past two decades. It then applied its model to the future, aiming to capture deaths by 2030.

Now, a critique of this study says that there were only 79 million lives saved on net since 2001, so a 92 million figure would have to attribute all lives saved to USAID plus some number of phantom lives saved. And if they’re overshooting by that much on their model of the past, they could be overshooting their projection of the future, too, the author argued.

The issue is that the critique assumes the 2001 death rate stays constant without intervention. It measures lives saved (79 million) by counting the observed death rate below 2001 in each year, but the global population both grew and aged in this period. Holding to the 2001 death rate would have been an efficacious intervention in and of itself, without lowering the death rate at all. Beyond that, lowering the death rate by, say, 79 million lives is a further success.

So, in principle, it’s not impossible to have greater than 79 million lives saved through an intervention. That doesn’t make the Lancet study correct in and of itself, but it’s also not logically invalid, as the critique suggests.

I do think the Lancet study is a high-end estimate.

More conservative estimates by the Center for Global Development (CGD) put total additional deaths between 670,000 and 1.6 million annually by using estimates of lives saved per dollar and then matching this to funding cuts.

According to a modeling tracker built by Brooke Nichols, a Boston University associate professor of global health, USAID cuts are estimated to have caused roughly 260,000 adult and over 500,000 child deaths at the one-year mark.4

If all you did was draw out this trend, which is roughly in line with CGD’s in terms of magnitude, it would be at least 2.5 million people who had passed, because of USAID cuts, by 2030.

The world is, of course, dynamic and messy. It’s hard to say how a reduction in funding at one clinic translates into deaths. Maybe

Direct naar artikelinhoud Website logo

Home Krant Net binnen Luister Rubrieken commentaar De lat voor een nieuwe school is laag gelegd en Baudet springt er nu lachend overheen Grondwetsartikel 23 laat zich niet makkelijk afschaffen. Maar was het nou echt de bedoeling om ook een FvD-school te subsidiëren?

Raouldu Pré Dit artikel is geschreven door Raoul du Pré is chef van de politieke redactie.

Gepubliceerd op 25 juni 2026, 20:00

Bewaren Delen In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Bij het ministerie van Onderwijs kunnen ze het ook niet helpen, althans niet zo een-twee-drie: de Renaissance-basisschool van Forum voor Democratie in Almere heropent in augustus haar deuren. En dit keer met subsidie van de overheid.

Mis nooit meer het laatste nieuws

Krijg een melding bij belangrijk nieuws over Columns & Opinie.

Forum heeft aan alle wettelijke voorwaarden voldaan. Er is aantoonbaar voldoende belangstelling, er ligt een positief advies over de onderwijskwaliteit en er is een schoolplan dat belooft ‘ouderwetse aandacht’ te besteden aan basisvaardigheden als rekenen en schrijven (‘met de pen’). Zo mag de onderwijsinspectie het horen.

Het probleem ligt dan ook niet daar, maar bij het hele idee. Voor FvD-oprichter Thierry Baudet is een eigen onderwijstak een onmisbare pijler in het streven naar een maatschappelijke beweging die tegenwicht moet bieden aan ‘het sinds de jaren zestig gebouwde geraffineerde netwerk waarin gelijkgestemden elkaar continu de bal toespelen’.

Forum wil een eigen ecosysteem. ‘Om onze eigen ambtenaren op te leiden, onze eigen specialisten en talking heads te produceren, om economisch, sociaal, cultureel, intellectueel en financieel sterk te worden. Om een zuil te bouwen, kortom.’

Een eigen zuil. In de klas komt dat neer op aparte leertrajecten voor jongens en meisjes, ‘omdat we de biologische verschillen tussen de seksen erkennen’, en op het uitdragen van de overtuiging ‘dat het oude Europa béter was dan het nieuwe’. Iedereen die FvD in de Tweede Kamer in de afgelopen jaren heeft gevolgd, snapt wat daarmee wordt bedoeld.

Zo gebeurt in het onderwijs wat eerder al met het omroepbestel gebeurde: terwijl in het midden van de Tweede Kamer met grote zorg wordt gedebatteerd over de uiteenvallende samenleving waarin mensen elkaar te weinig ontmoeten, wordt hier en daar op de flanken juist gewerkt aan maximale polarisatie. Vermolmde wetgeving die in de vorige eeuw was bedoeld om de emancipatie van bevolkingsgroepen te ondersteunen, wordt nu gebruikt om bevolkingsgroepen tegen elkaar uit te spelen.

Op zichzelf is dat voldoende aanleiding voor een fundamenteel debat over Grondwetsartikel 23, dat sinds jaar en dag regelt dat confessionele en algemeen bijzondere scholen net zo veel overheidsgeld ontvangen als het openbaar onderwijs.

Al deze hele eeuw roept dat steeds opnieuw oplaaiend debat op over de vraag of het voor de samenleving niet beter zou zijn als andersdenkenden elkaar in deze tijd van bubbelvorming dan ten minste nog treffen in de klaslokalen.

De geschiedenis van die debatten leert echter ook dat ze nergens toe leiden: een grondwetswijziging heeft veel voeten in de aarde en te veel invloedrijke groepen hebben belang bij het behoud van artikel 23. Onbegrijpelijk is wel dat de laatste ‘gewone’ wetswijziging nog niet zo lang geleden de onderwijsvrijheid nog wat verder vergrootte ‘om meer ruimte te scheppen voor nieuwe initiatieven’. Zo verviel de oude eis dat een school moest behoren tot een erkende godsdienstige of onderwijskundige richting.

Toen al waarschuwden critici dat die uitnodiging tot creativiteit zou gaan leiden tot meer segregatie. De lat ging omlaag en Baudet springt er nu lachend overheen. Zou er nog een Kamermeerderheid bestaan die dat genoeg reden vindt om eens serieus te overwegen of het nu niet wat al te gemakkelijk is gemaakt?

Lees ook Geselecteerd door de redactie

Reportage Wat voor scholen komen erbij nu het onderwijsbestel is opengegooid?

analyse FvD wordt niet meer genegeerd, zowel links als rechts kiest de aanval

Achter de macht Eindspel rond stikstof is ook vuurproef voor Bontenbals manier van politiek bedrijven

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant? Tip hier onze journalisten Algemeen Contact met de redactie Contact met de klantenservice Privacystatement Abonnementsvoorwaarden Gebruiksvoorwaarden Toegankelijkheidsverklaring Cookiebeleid Privacy-instellingen Auteursrecht Service Klantenservice Bezorgklacht indienen Bezorging pauzeren Bezorging wijzigen (Bezorg)adres wijzigen Adverteren Losse verkoop Zakelijk abonnement Meer de Volkskrant Over ons Colofon Abonneren Nieuwsbrieven Krant Puzzels Android apps iOS apps Webwinkel Volg de Volkskrant RSS-feeds LinkedIn Bluesky Instagram Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar [email protected].

Sigmund De Volkskrant is onderdeel van DPG Media.

KvK Nummer: 34172906 | BTW Nummer: NL810828662B01

© 2026 DPG Media B.V. Alle rechten voorbehouden