Logo

Crimefighting Afrikaanse ministers ‘stalken’ en een mislukte videocall: jacht op Bolle Jos is taai en frustrerend

Al meer dan een jaar woont drugscrimineel ‘Bolle Jos’ Leijdekkers onaantastbaar in Sierra Leone, nota bene als schoonzoon van de president. Achter de schermen werkt Nederland aan een plan om hem uitgeleverd te krijgen. Een reconstructie van maandenlange frustratie, het stalken van Afrikaanse ministers en de angst om te worden afgeluisterd. En hoe er in de jacht op de cokebaas plots een sprankje hoop was.

Tekst Chiel Timmermans en Tobias den Hartog Ontwerp Laura van der Steen

Ein-de-lijk heeft justitieminister David van Weel contact. Het is voorjaar 2025, de VVD’er is er eens goed voor gaan zitten achter zijn bureau.

Er is al een maand verstreken sinds duidelijk is geworden dat Bolle Jos in Sierra Leone woont. En alsof het niet pijnlijk genoeg is dat de drugsbaron vrij in het Afrikaanse land leeft, heeft de regering van Sierra Leone ook nog eens het uitleveringsverzoek van Van Weel genegeerd. Al een maand.

Maar nu heeft de minister toch nog een Facetime-gesprek weten te regelen met zijn evenknie in Sierra Leone. Het plan: deze minister Alpha Sesay in de ogen kijken en zien te overtuigen. Geef. Ons. Bolle Jos.

David van Weel en Alpha Sesay David van Weel en Alpha Sesay. ANP/Getty Maar de call loopt uit op een fiasco. Sesay zegt dat zijn kabinet er helemaal niet van overtuigd is dat het om Bolle Jos gaat, die in een video van een kerkmis opdook in de directe entourage van de president. Waar is het bewijs dat híj dat écht is? En alsof het gesprek nog niet surrealistisch genoeg is: Van Weel praat minutenlang tegen een zwart scherm.

In tegenstelling tot Van Weel weigert Sesay tijdens de videocall zijn camera aan te zetten. Is dat een schoffering? Lag het aan de gebrekkige internetverbinding? Of was Bolle Jos zélf aanwezig in de kamer van Sesay – en mochten de Nederlanders dat niet zien, speculeren betrokkenen achteraf.

In het hart van de macht De mislukking is symbolisch voor de totale onmacht van Nederland om de meest gezochte crimineel van het land uitgeleverd te krijgen. Helemaal als er vlak na de dramatische videocall oude beelden opduiken van Bolle Jos.

De Brabander – in Nederland en België veroordeeld tot opgeteld 81 jaar cel – is te zien in een exclusief restaurant waar hij feest viert met de machthebbers van Sierra Leone. De video is helder: hij heeft zich in het hart van de macht genesteld. Onaantastbaar.

Bolle Jos fêteert onder anderen het hoofd van de immigratiedienst, Alusine Kanneh. In een allereerste reactie beloofde Sierra Leone nog om samen te werken met de Nederlandse autoriteiten, Interpol en andere opsporingsdiensten. Maar sindsdien blinkt het land vooral uit in radiostilte.

De twee landen hebben nauwelijks diplomatieke banden, Nederland heeft er niet eens een ambassade. En die situatie wreekt zich nu.

Na de sessie met het zwarte scherm wordt Nederland opnieuw maandenlang genegeerd. Een bezoek van diezelfde minister Sesay, die zou spreken in Den Haag, gaat op het laatste moment niet door. Telefonische afspraken worden afgezegd. Van Weel krijgt zijn ambtgenoot met geen mogelijkheid te pakken.

,,Ik wil hem gewoon spreken, maakt me niet uit hoe. Er moet nu wel een dialoog op gang komen over hoe we dit een stap verder kunnen brengen”, reageert een gefrustreerde Van Weel in mei na een ministerraad. ,,Hoe langer het duurt, hoe pessimistischer ik word.”

Advocaat: 'Spionnen ingezet' „De jacht op mijn cliënt lijkt inmiddels spastische vormen aan te nemen, waarbij blijkbaar de grenzen van het internationale recht worden opgezocht”, reageert advocaat Guy Weski van Leijdekkers.

„Zo heeft men, los van de acties die al zijn ondernomen, begrepen uit betrouwbare bronnen dat Nederland via bepaalde kanalen tracht te infiltreren in Sierra Leone door middel van spionnen die onder dekmantel inlichtingen vergaren.

Dit kan niet door de beugel. Mijn client is volgens mediaberichten staatsburger van Sierra Leone en men dient de soevereiniteit van dat land te respecteren, zonder gebruik te maken van oneigenlijke extraterritoriale inmenging.”

David van Weel en Alpha Sesay Advocaat Guy Weski. ANP Jacht in alle stilte Toch laat Nederland zich niet zo gemakkelijk piepelen. Diplomaten werken achter de schermen door. In alle stilte is de uitleveringsmissie top of mind. Daarbij is voorzichtigheid geboden. Jos Leijdekkers heeft immers een relatie met de dochter van de president.

De vrees: alles wat ze tegen overheidsfunctionarissen zeggen, komt waarschijnlijk ook bij Bolle Jos terecht. Een betrokkene zegt dat er eenzelfde angst heerst als rond contacten met de Chinese overheid: ga er maar vanuit dat je wordt afgeluisterd en opgenomen. Zo min mogelijk informatie wordt digitaal uitgewisseld, alles gaat het liefst op papier.

Een van de eerste video's waarin Bolle Jos opdook. In de jacht op Leijdekkers komen allerlei hersenspinsels – levensvatbaar of niet – op tafel. Bijvoorbeeld het steunen van de onderzoeksjournalistiek in Sierra Leone om daarmee de druk op de regering te verhogen. Maar dat lijkt nooit een heel realistisch plan.

Nog zo’n optie: een ruildeal. Sierra Leone klopt al een jaar aan bij Nederland voor het oppakken en uitleveren van een populaire rebel die in Nederland is gaan wonen.

Dat lijkt een kleine kwestie, maar deze ‘Adebayor’ is een steentje in de schoen van de regering van Sierra Leone. Via zijn socialemediakanalen trapt Adebayor hard tegen het bewind van president Bio. Die schildert hem af als crimineel, maar voor critici van het regime is hij een held: de dissident die zich laat horen.

Een handjeklap met Adebayor en Bolle Jos is onbespreekbaar voor Nederland. Appels met peren. Bovendien levert ons land geen mensen uit als onduidelijk is of zij wel een eerlijk proces te wachten staan.

Doorgedraaide minister In de jacht op Leijdekkers hoeft Nederland vanuit West-Afrika op weinig steun te rekenen. Julius Maada Bio mag in Hollandse ogen dan een doorgedraaide president zijn die onderdak biedt aan een drugsbaron-op-de-vlucht, in de regio is hij de machtige kartrekker op het gebied van economische samenwerking.

En dus richt Nederland zich op steun uit Europa. Met name tegenover de Duitsers, Fransen en Engelsen is het niet moeilijk om duidelijk te maken dat een druglord in hun Afrikaanse achtertuin iedereen schaadt. Nu is het een Nederlander, straks iemand uit hún land.

Bovendien: president Bio mag dan niet onder de indruk zijn van Nederland, hij stond al wel een keer trots handen te schudden met de Franse president Emmanuel Macron. Evenals met de Engelse koning Charles. Bio vindt het kennelijk best belangrijk wat de Europeanen van hem denken.

President Bio met internationale leiders. ANP/Getty Het stalken van ministers Maar de belangrijkste troef om de druk op te voeren op Bolle Jos, is langs politieke weg. Op het ministerie van Buitenlandse Zaken wordt de jaarkalender erbij gepakt. Ambtenaren vlooien aan het begin van 2025 uit wélke minister van Sierra Leone wannéér precies wáár zal zijn de komende tijd.

Het plan: stalken. Élke mogelijkheid wordt aangegrepen om hen persoonlijk aan te spreken over Jos Leijdekkers.

Het is wachten tot september als de eerste kans zich voordoet. Tijdens de algemene vergadering van de Verenigde Naties in New York spreekt minister Van Weel - die inmiddels Buitenlandse Zaken doet - opnieuw met de Sierra Leonese minister Sesay. Ditmaal in persoon dus, in plaats van een videocall-met-zwart-scherm. Wat opvalt: de houding van Sesay is al ietsjes veranderd.

De aanwezigheid van Bolle Jos in het land wordt niet meer ontkend, maar Sierra Leone doet er wat vaag over. Ja, er wordt naar gekeken. Nee, heus, we nemen de zaak serieus.

Datzelfde krijgt ook premier Schoof te horen als hij op 24 november op een top in Angola president Bio opzoekt. Maar die kiest de aanval. Bio zegt tegen iedereen die het horen wil dat Nederland juist zélf verantwoordelijk is voor de ‘drugsepidemie’ die zijn land teistert.

Premier Schoof in gesprek met president Bio. Office of the president Het gaat om ‘kush’, een spotgoedkope en extreem verslavende drug die er massaal wordt gebruikt. Sierra Leone riep eerder dit jaar de noodtoestand uit vanwege de jongeren die als zombies over straat liepen. Nederland zou een belangrijke leverancier van de synthetische drug zijn.

Schoof houdt aan. Simpel gesteld is zijn verhaal: allemaal prima, maar wij willen Bolle Jos berechten. Diezelfde boodschap herhaalt justitieminister Foort van Oosten een paar dagen later tijdens een bijeenkomst over drugsproblematiek in Ghana. Het heeft er alle schijn van dat de mededeling schouderophalend wordt ontvangen.

Freetown, de hoofdstad van Sierra Leone, waar Bolle Jos zich vaak bevindt. Getty Hoopvol signaal Maar dan is er opeens een sprankje hoop. Begin december is er namelijk een bijeenkomst van het Internationaal Strafhof in Den Haag. Het ministerie ontdekt dat ook de Sierra Leonese minister Sesay daar zal zijn. Het is weer een kans om druk te zetten. Er is alleen één probleem: alle betrokken Nederlandse ministers zijn mee met een staatsbezoek in Suriname.

Uiteindelijk krijgt staatssecretaris Arno Rutte (VVD) de taak om in het World Forum met Sesay in gesprek te gaan. Daar neemt het gesprek een verrassende wending.

In de zijlijn van het formele, keurige gesprek (ja, we kijken naar de zaak, etc.) verschuilt de minister zich vooral achter bureaucratie. Ja, als minister van Justitie gaat hij over uitleveringen. Maar arrestaties zijn dan weer zíjn pakkie-an niet, dat doet de minister van Binnenlandse Zaken. Die moet Jos eerst maar eens oppakken dan…

David van Weel en Alpha Sesay Dochter van president Bio, Agnes Bio Agnes Bio Foundation Waar Sierra Leone vooral ontkende dat Jos er zit en hij een relatie heeft met de dochter van de president, wordt het nu op bureaucratie gegooid.

Na een jaar van diplomatieke en politieke pogingen staat Nederland nog steeds met lege handen. Maar op het ministerie we