C2026

Ga direct naar inhoud Donald Pols en eerdere verzwegen verledens: waarom jeugdzondaars de schaamte zelden voorbij komen

achtergrond Affaires Donald Pols is niet de eerste publieke figuur die door een verzwegen verleden in de problemen komt. Van Wim Aantjes tot Mabel Wisse Smit: wat leert de geschiedenis ons over de omgang met een geheime ‘jeugdzonde’?

Arjen FortuinArjen Fortuin Arjen Fortuin

Arjen Fortuin Gepubliceerd op 5 juni 2026 om 13:46 Leestijd 6 minuten

Een persconferentie van Willem Aantjes in 1978 naar aanleiding van zijn vermeende oorlogsverleden. Links toenmalig CDA-fractievoorzitter Ruud Lubbers, rechts CDA-Kamerlid Maarten Schakel. Vincent Mentzel

Een man die zich zo diep schaamt dat hij 35 jaar lang probeert een ballon onder water te houden. Zo beschreef Sylvana Simons dinsdagavond bij Pauw & De Wit Donald Pols, die na één dag was weggestuurd bij Tata Steel omdat hij zijn verleden bij een extreemrechtse Zuid-Afrikaanse studentenorganisatie had verzwegen. De affaire was een gemiste kans, zei Simons in een empathische analyse: „Als hij het had gedeeld met de wereld, dan had hij een prachtig voorbeeld kunnen zijn van wat je omgeving met je kan doen in je jonge jaren, hoe je kunt radicaliseren, hoe je kunt deradicaliseren.”

Pols’ duistere verleden – dat werd onthuld door NRC – werd veelal geduid als een jeugdzonde, ook door Pols zelf: „Ik was dan wel negentien jaar oud, maar had eigenlijk het brein van een puber. En ik koos een weg waar ik nu met walging op terugkijk.” Daarbij klonk op tv herhaaldelijk de vaststelling dat Pols zich een deel van de ellende had kunnen besparen als hij op eigen initiatief met zijn verhaal naar voren was gekomen. Wat kunnen eerdere affaires ons leren over de omgang met verkeerde keuzes?

Lees ook Het verzwegen verleden van Donald Pols: ‘Ik koos een weg waar ik nu met walging op terugkijk’ Donald Pols is niet de eerste publieke figuur die door een ‘jeugdzonde’, een term die een zekere bereidheid tot vergeving impliceert, in de problemen komt. Dinsdag viel op tv ook de naam van Willem Aantjes (1923-2015), die in 1978 moest aftreden als fractievoorzitter van het CDA nadat historicus Loe de Jong in een rechtstreekse televisieuitzending had gemeld dat hij in 1944 lid was geweest van de Waffen SS. Later nuanceerde nieuw onderzoek de bevindingen van De Jong – zo ging het om een lidmaatschap van de minder extreme Germaansche SS – en sprak de historicus spijt uit over zijn „ongenuanceerde” persconferentie. Hoewel Aantjes zich als gerehabiliteerd beschouwde, was zijn rol in het CDA uitgespeeld: hij werd nog wel voorzitter van de Kampeerraad.

Aantjes was niet de enige die werd geconfronteerd met een beschamende geschiedenis uit de Tweede Wereldoorlog, maar voor lang niet iedereen waren de gevolgen even ernstig. Een jaar na Aantjes was Joseph Luns (1911-2002, jarenlang minister van Buitenlandse Zaken en vanaf 1971 secretaris-generaal van de NAVO) onderwerp van een onthulling door Loe de Jong. Hij bleek van 1933 tot 1936 lid te zijn geweest van de NSB. In eerste instantie beweerde Luns dat hij werd verward met zijn broer Huib, in tweede instantie stelde hij buiten zijn medeweten door die broer als lid te zijn opgegeven. Huib Luns bevestigde dat later in een schriftelijke verklaring, waarover zijn weduwe nog weer later zei dat deze vals was en slechts de bedoeling had om de positie van Joseph Luns bij de NAVO te beschermen.

Zwijgen en ontkennen Zwijgen en ontkennen zijn veel toegepaste methoden. Zo hield prins Bernhard tot zijn dood vol nooit lid te zijn geweest van de NSDAP, ondanks zich gestaag opstapelend bewijsmateriaal. De biograaf van dichter Lucebert (1924-1994) onthulde pas in 2018 dat deze op zijn achttiende nazistische sympathieën had gehad, zoals bleek uit brieven die ook antisemitische passages bevatten. Later in zijn leven zou Lucebert zich juist als een uitgesproken antifascistische schrijver profileren. Maar omdat hij nooit een woord wijdde aan dat deel van zijn oorlogsverleden en hij er dus ook nooit naar is gevraagd, heeft hij niet de kans gehad om te zeggen dat hij „met walging” (de woorden van Pols) op die brieven terugkeek.

Toenmalig NAVO-secretaris-generaal Joseph Luns (links) schudt in 1979 de hand van Loe de Jong bij het verlaten van het NIOD-kantoor op de Amsterdamse Herengracht.Foto ANP

Oorlogsverledens zijn niet de enige verledens die mensen in de problemen brengen. Staatssecretaris Philomena Bijlhout trad in 2002 na een dag af als staatssecretaris voor de LPF, toen bleek dat zij had gelogen over haar lidmaatschap van de burgermilities van het regime-Bouterse in Suriname. VVD’er Hans van Baalen (1960-2021) werd in 1998 geen Kamerlid nadat Vrij Nederland een klassiek jeugdzonde-verhaal publiceerde. Het blad schreef over nazistische sympathieën in Van Baalens studententijd, inclusief een bewonderende brief aan Joop Glimmerveen van de extreemrechtse Volksunie. Van Baalen ontkende. Toen later bleek dat niet met zekerheid vastgesteld kon worden dat hij de brief had geschreven, werd hij alsnog Kamerlid en volgde een lange politieke loopbaan.

Vrijwel steeds gaat het om kwesties waarbij er een brede maatschappelijke consensus bestaat over wat moreel verwerpelijk is. Dat geldt voor de bezettingstijd, de Zuid-Afrikaanse apartheid, extreemrechtse sympathieën, het Bouterse-regime in Suriname en ook voor de georganiseerde misdaad.

‘Dat wijf van die lange’ In 2003 bleek dat Mabel Wisse Smit, de verloofde van prins Johan Friso, in haar studententijd vriendschappelijke betrekkingen had onderhouden met de in 1991 vermoorde drugscrimineel Klaas Bruinsma. Journalist Peter R. de Vries presenteerde zelfs een tv-interview met een oud-lijfwacht van Bruinsma die beweerde dat Wisse Smit „dat wijf van die lange” geweest zou zijn, iets wat volgens latere onderzoekers op een persoonsverwisseling berustte. Het aanstaand paar kreeg het verwijt premier Balkenende niet alles te hebben verteld over de contacten tussen Wisse Smit en Bruinsma. De premier besloot geen toestemmingswet bij de Tweede Kamer in te dienen, waardoor Friso niet langer aanspraak kon maken op de troon. „Tegen onwaarheid is geen kruid gewassen”, zei Balkenende.

De meeste jeugdzondaars houden hun verleden voor zich, tot ze betrapt worden Zo is in verschillende gevallen (Pols, Bijlhout, Wisse Smit) niet de jeugdzonde als zodanig de formele reden om iemand te laten vallen, maar onvoldoende openheid daarover. Dat betekent niet dat openheid altijd helpt. GroenLinks-Kamerlid Wijnand Duyvendak trad in 2008 terug, enkele dagen voor de publicatie van zijn boek Klimaatactivist in de politiek. Daarin erkende hij betrokkenheid bij een inbraak in het ministerie van Economische Zaken in 1985. Duyvendak lag al langer onder vuur om zijn actieverleden, waar hij nooit geheimzinnig over had gedaan. Wegens een inbraak op een militair complex in 1984 was hij veroordeeld tot zes weken gevangenisstraf, later volgden onbewezen beschuldigingen van betrokkenheid bij de gewelddadige actiegroep Rara.

In 2022 was van VVD’er Soumaya Sahla bekend dat zij als ex-lid van de terroristische Hofstadgroep drie jaar gevangen had gezeten. Toch moest zij na klachten van PVV-leider Geert Wilders terugtreden als „tafelvoorzitter terrorisme en radicalisering” van haar partij. (Twee jaar later werd zij geroyeerd als partijlid na de beschuldiging oud-partijleider Frits Bolkestein geld „ontfutseld” te hebben.)

Communicatielogica Donald Pols had alles gewoon eerder zelf moeten vertellen. Dat al genoemde advies achteraf beantwoordt aan de communicatielogica, die voorschrijft dat je altijd zo veel mogelijk de controle over de berichtgeving moet houden: beter alles in een keer eruit. Intussen blijkt dat in de praktijk niet altijd simpel: de meeste jeugdzondaars houden hun verleden voor zich, tot ze betrapt worden.

Een mens kan hoe dan ook niet bepalen hoe de geschiedenis uiteindelijk oordeelt. Over Aantjes groeide in de loop der decennia de consensus dat hem onrecht was aangedaan, over Luns en Prins Bernhard bleven de meningen (globaal gezien langs politieke lijnen) verdeeld. Wat er was aan debat over Mabel Wisse Smit verstomde na het tragische ski-ongeluk van prins Johan Friso in 2012. Wijnand Duyvendak bleef na zijn aftreden actief bij GroenLinks: hij was onder meer campagneleider bij de succesvol verlopen Kamerverkiezingen van 2017.

De werking van schaamte is niet te onderschatten, schreef psychiater Louis Tas Er is altijd schaamte die openheid in de weg staat. Donald Pols vertelde NRC dat zelfs zijn vrouw en kinderen ‘nauwelijks’ iets wisten van deze episode uit zijn verleden. De werking van schaamte is niet te onderschatten, schreef psychiater Louis Tas in zijn artikel ‘Notities over schaamte’ (1995): „Schaamte is niet alleen een dringende, angstige, woedende, bezwerende poging om jezelf te verstoppen en je te onttrekken aan de vernietigend kritische blik van de almachtige Ander. Schaamte brengt ook de vaak tamelijk succesvolle neiging met zich mee om de schaamte zelf te verstoppen.”

Philomena Bijlhout in juli 2002 nadat zij in Den Haag haar aftreden als staatssecretaris heeft bekendgemaakt. Foto ANP

Over de lengte van de weg van schaamte naar openheid schreef journalist Sheila Sitalsing in Waar ik me voor schaam. Over zwijgen en het doorgeven van schuld, dat in april werd bekroond met de E. Du Perronprijs. Dat boek gaat over haar omgang met het Tweede-Wereldoorlogsverleden van haar familie en het zwijgen van haar familieleden daarover. In het boek vraagt Sitalsing zich af waarom haar moeder zo lang heeft gezwegen over het foute verleden van Sitalsings grootouders. Haar zuster verbindt die zwijgzaamheid met het feit dat hun moeder het er ook nooit met hun vader over heeft gehad. „En toen hij het eenmaal niet-wist, werden ook wij onderdeel van het niet-weten.” De stap naar wel-vertellen is zo klein nog niet.

Wanneer Sitalsing zelf naar het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging gaat om het verzwegen familieverleden te onderzoeken, ontdekt

Wethouder en gemeente al na één dag bij rechter Een kersverse wethouder staat na één dag al voor de rechter tegen zijn gemeente. Van schijn van belangenverstrengeling lijkt geen sprake.

Redactie 4 juni 2026 rechter

• Shutterstock

Woensdag word je geïnstalleerd als wethouder en donderdag sta je tegenover jouw gemeente in de rechtszaal. Het overkwam de kersverse Barneveldse wethouder Theo Bos (BBB). Als pluimveehouder was Bos niet gediend van een plan van zijn buren om woningen te bouwen die worden ontsloten via de privéweg naar zijn woning en bedrijf. De zaak kwam pas donderdag voor de rechter.

Inspecteur bouwtoezicht Gemeente Lelystad Verkeerskundige gemeente Middelburg Geen wethouder, maar burger ‘Hij staat daar niet als wethouder, maar als burger’, benadrukt zijn advocaat dan ook tegenover Omroep Gelderland. Wel krijgt Bos in zijn nieuwe functie onder meer energie, verkeer en vervoer en de openbare ruimte in zijn portefeuille. Is er dan geen sprake van schijn van belangenverstrengeling? Of de kans erop? Maar volgens zijn advocaat staat de procedure volledig los van zijn politieke functie en gaat het om zijn positie als burger.

Vacatures Inspecteur bouwtoezicht Gemeente Lelystad Verkeerskundige gemeente Middelburg Vakspecialist burgerzaken Gemeente Tilburg Bekijk alle vacatures Kennispartners De tijd dringt voor digitale soevereiniteit AFAS Software Wat maakt professionele tegenspraak zo lastig? Capra Advocaten Integriteit vóór macht Capra Advocaten Het belangrijkste overheidsnieuws van de dag Schrijf je in voor de Binnenlands Bestuur nieuwsbrief

aanmelden

Ruimtelijke ontwikkeling Bos was naar de Raad van State gestapt voor een spoedprocedure tegen de gemeente Barneveld. Zijn bedrijf is inmiddels overgeheveld naar zijn zoon. Eerder onthield Bos zich als gemeenteraadslid nog van stemming vanwege zijn persoonlijke betrokkenheid, toen de gemeenteraad besloot over een wijziging van het omgevingsplan. De spoedzaak loopt ook al van voordat Bos wethouder werd. Bos maakt bezwaar tegen de zogeheten ‘ruimtelijke ontwikkeling’, waarbij nieuwe woningen worden aangesloten op de weg naar zijn woning en bedrijf.

Onthouden van stemming ‘De gemeenteraad moet zich ervan bewust zijn dat een ruimtelijke ontwikkeling waarbij woningen worden gebouwd, geen beperkingen aan bestaande bedrijfsactiviteiten mag opleggen’, aldus de advocaat. Volgens hem is er onvoldoende onderzoek gedaan naar de gevolgen. De gemeente Barneveld wilde niet vooruitlopen op de zaak, aldus Omroep Gelderland. Wel laat zij weten dat in de risicoanalyse naar de integriteit van kandidaat-wethouders staat dat het noodzakelijk is dat Bos ‘zich onthoudt van elke beraadslaging en stemming die raakt aan dit proces’. Ook adviseert het bureau dat hij zich onthoudt van betrokkenheid in processen voorafgaand hieraan. Bos zou volgens de gemeente dan ook geen invloed of betrokkenheid hebben bij dit dossier.

Een plekje op het stroomnet: huishoudens proberen nog snel een zwaardere aansluiting te krijgen. Maar is het echt nodig?

Achtergrond Netcongestie Tot 1 juli dit jaar hebben netbeheerders op de meeste plekken in Nederland een beetje capaciteit gereserveerd op het elektriciteitsnet voor huishoudens. Vanaf 1 juli is dat niet meer het geval, waardoor een heuse run op stroomnetcapaciteit is ontstaan.

Laura BergshoefLaura Bergshoef Laura Bergshoef

Laura Bergshoef Gepubliceerd op 4 juni 2026 om 16:36 Leestijd 4 minuten

Luister

Geef cadeau

Deel

Leeslijst

Downloaden

Aan de rand van Leeuwarden worden woningen gebouwd. Bij Liander, dat het netbeheer doet in Friesland en Noord-Holland, kwamen veel meer aanvragen binnen dan een jaar eerder. Foto Anton Kappers/ANP

Opvallend veel huishoudens vroegen de afgelopen maanden een zwaardere stroomaansluiting aan, bijvoorbeeld om over te kunnen stappen op elektrisch koken of een warmtepomp te kunnen installeren. Bij Liander, de beheerder van de regionale stroomnetten in onder andere Noord-Holland en Friesland, kwamen in de eerste vijf maanden van dit jaar 27.000 aanvragen binnen, tegenover 18.000 in dezelfde periode vorig jaar. Beheerders Stedin (actief in het grootste deel van Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland) en Enexis (Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg) zeggen desgevraagd de run op zwaardere aansluitingen te herkennen.

Het enorme animo voor zwaardere aansluiting is niet verrassend. De krapte op het stroomnet is zo nijpend dat de kans groot is dat vanaf 1 juli ook huishoudens, net als nu al zo’n 15.000 bedrijven, op een wachtlijst zouden komen voor een nieuwe aansluiting. Tot 1 juli dit jaar hebben netbeheerders op de meeste plekken, waar mogelijk, in Nederland nog een beetje capaciteit op het elektriciteitsnet gereserveerd voor huishoudens. Vanaf 1 juli is dat niet meer het geval. Overigens krijgt duurzaamheid een impuls als fossiele energie duur wordt (door de oorlog in Iran), zegt een woordvoerder van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). „Dat zagen we ook toen de oorlog in Oekraïne begon.”

Wat gaat er na 1 juli precies veranderen voor huishoudens? Wat kunnen zij doen om lang wachten op een aansluiting te voorkomen? Vier vragen over de run op de zwaardere aansluitingen.

NRC brengt je het beste van The Economist Scherpe internationale analyses, geselecteerd door de redactie van NRC Bekijk de selectie

1 Wat gaat er komende maand veranderen voor huishoudens? Kort gezegd: de manier waarop de plekken op het stroomnet worden verdeeld, wordt anders. Het gevolg van die veranderingen is dat huishoudens vanaf 1 juli niet meer gegarandeerd een plek krijgen.

Netbeheerders hanteren nu al een prioriteringskader van de ACM. Dat kader bepaalt hoe netbeheerders de beschikbaar gekomen ruimte op het net moeten verdelen. Bedrijven die de druk op het stroomnet verlichten (congestieverzachters) krijgen voorrang. Daarna veiligheidsinstellingen als ziekenhuizen en de brandweer. Daarna basisbehoeften, zoals woningbouw, onderwijs, warmtenetten, telecom en het openbaar vervoer. Datacenters bijvoorbeeld staan nergens op de prioriteitenlijst. Die moeten achteraan aansluiten in de wachtlijst.

Bij de bepaling van de plek op de wachtlijst weegt het prioriteringskader het zwaarst. Daarna speelt het moment van aanvraag een rol: hoe eerder de aanvraag is ingediend, hoe groter de kans dat je bovenaan komt. Op de wachtlijst staan nu al zo’n 15.000 bedrijven.

In de huidige situatie houden netbeheerders capaciteit op het net achter de hand voor huishoudens die een nieuwe of zware aansluiting willen. Buiten het prioriteringskader om dus. Huishoudens hoefden daarom vooralsnog meestal niet op de wachtlijst. Alleen raakt die capaciteit op, zegt een woordvoerder van de ACM, bijvoorbeeld in Utrecht en delen van Brabant.

Vanaf 1 juli stoppen netbeheerders met het vrijhouden van ruimte voor verzwaring van klein gebruikers. Dat betekent dat alle aanvragen op de wachtlijst terecht komen. Huishoudens komen dan op plek drie, na congestieverzachters en maatschappelijk belangrijke instellingen. De ruimte die de netbeheerders achter de hand hielden voor huishoudens, wordt dan vrijgegeven volgens dat principe.

Voor grote delen in de provincie Utrecht is er overigens al een grootschalige pauze voor huishoudens voor juli aangekondigd, omdat het net daar propvol zit. Voor de rest van Nederland gaat het niet om grote gebieden waar voorlopig geen aanvragen meer worden geaccepteerd, maar wordt per wijk of op straatniveau bekeken wat er mogelijk is.

2 Huishoudens stonden tot nu toe dus niet op een wachtlijst. Hoe kan het dan dat ik toch niet direct een zwaardere aansluiting kreeg? Klopt. Ook zonder wachtlijst kampen huishoudens soms met lange wachttijden. „Soms duurt het even voor er een monteur beschikbaar is om langs te komen”, zegt een woordvoerder van Enexis. Ook op plekken waar een beetje capaciteit is gereserveerd voor huishoudens. En soms is die capaciteit er simpelweg niet. Dan moeten er bijvoorbeeld eerst meer kabels of transformatorstations bij.

Juist door de huidige extreme drukte neemt de wachttijd toe. Liander schreef dinsdag dat nu zo’n 7.300 klanten langer wachten „dan gewenst”. Daarbij is geen onderscheid gemaakt tussen kleine ondernemers en huishoudens, zegt een woordvoerder, maar de wachtlijst bestaat overwegend uit huishoudens die hun aansluiting willen verzwaren. Nu kan het in sommige gevallen ook al maanden duren voor de monteur langs kan komen. En hoe langer die rij wordt, hoe langer dat duurt.

Lees ook Buis na buis wordt de impasse rond een waterstofnetwerk in Nederland doorbroken Gasunie laat leidingen voor het waterstofnetwerk koppelen aan de waterstoffabriek van Shell op de Maasvlakte. 3 Hoe gaat de wachttijd concreet veranderen na 1 juli? Dat verschilt sterk per gebied, maar over het algemeen kan de wachttijd toenemen voor huishoudens zodra er geen capaciteit voor hen wordt gereserveerd. „Er zullen huishoudens zijn die in een gebied wonen waar veel capaciteit vrijkomt, of al beschikbaar is, waardoor zij helemaal niet hoeven te wachten”, zegt de woordvoerder van koepelorganisatie Netbeheer Nederland. „Maar het kan ook zomaar jaren duren, net als bij de bedrijven. Netcongestie is in heel Nederland aan de hand, maar de impact verschilt per gebied.”

Misschien kan je met een gangbare aansluiting niet tegelijk je auto opladen, de tv aanzetten en elektrisch koken, maar lukt het prima als je pas in de nacht de auto oplaadt Woordvoerder Liander 4 Wat kunnen huishoudens doen om wachttijden te voorkomen? Eerst checken of die zwaardere aansluiting wel echt nodig is. Vaak is dat niet het geval, zeggen de geraadpleegde netbeheerders. De netbeheerders verwijzen naar hun websites, waar huishoudens dat kunnen controleren. „Ieder huis en huishouden is anders”, zegt de woordvoerder van Enexis. Vóór het bestellen van die nieuwe keuken raden wij „aan om daarom ook samen met een installateur te kijken naar jouw specifieke situatie”. Soms hoeft een huishouden helemaal geen aanvraag in te dienen, en dan wordt de rij niet onnodig langer.

Daarnaast kan efficiënter omgaan met capaciteit helpen. „Misschien kan je met een gangbare aansluiting niet tegelijk je auto opladen, de tv aanzetten en elektrisch koken”, zegt de woordvoerder van Liander, „maar lukt het prima als je pas in de nacht de auto oplaadt”.

De woordvoerder van Netbeheer Nederland weet waar de neiging om een zwaardere aansluiting aan te vragen vandaan komt. „Vroeger werd altijd gezegd: leg maar de grootst mogelijke aansluiting aan want dan ben je klaar voor de toekomst. Maar toen leek er onbeperkt capaciteit te zijn op het stroomnet. Nu weten we allemaal dat de ruimte op het net schaars is. Huishoudens moeten anders naar stroom gaan kijken. Ze moeten beseffen dat het een vereiste is om er slim en zuinig mee om te gaan.”