C2026

Ga naar de inhoud

Hoe slachtoffers daders werden De ontaarding van het zionisme Volgens de Israëlisch-Amerikaanse historicus Omer Bartov misbruikt Israël de holocaust als rechtvaardiging voor zijn eigen misdaden. Dat dergelijke kritiek ‘joodse zelfhaat’ zou zijn, illustreert voor hem de mentale kooi waarin Israël zit opgesloten.

Frank van Vree + Bio

20 mei 2026 – uit nr. 21

Een controlepunt in Bethlehem op de bezette Westelijke Jordaanoever op 20 februari. Ondanks Israëlische beperkingen proberen Palestijnen Jeruzalem binnen te komen voor het eerste vrijdaggebed van de ramadan in de Al-Aqsa-moskee © Mosab Shawer / Middle East Images / AFP / ANP Het genocidale geweld in Gaza is een direct uitvloeisel van de ontsporing van het zionisme, aldus de Israëlisch-Amerikaanse historicus en specialist op het terrein van holocaust- en genocidestudies Omer Bartov. Opgericht als een beweging die zich inzette voor humanitaire idealen en de emancipatie en veiligheid van vervolgde joden, is het zionisme ontaard in een racistische, extreem gewelddadige en expansionistische staatsideologie. Wil Israël ooit een normale, democratische en veilige staat worden, dan zal het zich van deze ideologie moeten ontdoen, aldus Bartov in zijn jongste boek Israel: What Went Wrong? Spijkerharde oordelen, gebaseerd op diepe historische inzichten en gebracht met veel empathie. Het boek verschijnt tegelijk in acht talen – maar niet in het Hebreeuws. Zelfs linkse uitgevers in Israël durven publicatie niet aan.

In juni 2024, acht maanden na de bloedige aanval van Hamas en het begin van het Israëlische geweld in Gaza, bezocht Bartov, werkzaam aan Brown University in de VS, de Ben-Gurion-universiteit in Israël. Hij was uitgenodigd een lezing te geven, maar daar zou het niet van komen. Studenten protesteerden tegen zijn komst: hij was een verrader, omdat hij Israël een apartheidsstaat had genoemd en van oorlogsmisdaden in Gaza had beschuldig. Volgens de studenten, die kort daarvoor zelf militair actief waren geweest, was het IDF, het Israëlische leger, het meeste morele leger in de wereld en was het rampzalige geweld in Gaza de schuld van Hamas, dat burgers als schild gebruikte.

Bartov slaagde erin met de demonstrerende studenten in gesprek te raken, waarbij hielp dat hij zelf jarenlang dienst had gedaan in het IDF, onder meer tijdens de Jom Kipoer-oorlog in 1973, en een paar jaar later als reserveofficier ernstig gewond was geraakt. De studenten, die met eigen ogen hadden gezien wat in Gaza en de bezette gebieden werd aangericht, wilden aantonen dat ze zich echt fatsoenlijk hadden gedragen en dat de verwoestingen en tienduizenden doden volledig te wijten waren aan Hamas zelf. Kritiek uit andere landen en de VN beschouwden ze als antisemitisch.

Maar hoe hard ze hun best ook deden, Bartov hoorde in hun woorden vooral iets anders: hoe diep het beeld van Hamas en hun aanhang als ‘menselijke beesten’ zich in hun hoofden had genesteld. De voorstelling van de vijand als Untermenschen hadden zij geïnternaliseerd op een wijze die hij herkende uit zijn jarenlange studie van het Duitse leger in de Tweede Wereldoorlog.

Het extreem negatieve beeld van de Palestijnen bestond al langer, maar kreeg na de aanval van Hamas een heel nieuwe dynamiek. Na 7 oktober 2023 leken er geen enkele morele hindernissen meer te bestaan. Verantwoordelijke politici en gezagsdragers spraken openlijk over de vernietiging van Gaza en de verdrijving van de Palestijnse bevolking. ‘Er zijn geen mensen die niet betrokken zijn’, zo verklaarde de vicevoorzitter van het Israëlische parlement, de Knesset.

Premier Benjamin Netanyahu had nog dezelfde dag herinnerd aan de bijbelse geschiedenis van Amalek, de stam die het had gewaagd om de Israëlieten, op weg naar het Beloofde Land, in de woestijn in de rug aan te vallen. Bijbelvaste toehoorders moeten toen al bevroed hebben wat deze verwijzing impliceerde: sprekend via de profeet Samuël had God koning Saul de opdracht gegeven wraak te nemen, ‘en spaar ze niet, doden moet je van man tot vrouw, van kleuter tot zuigeling, van os tot schaap en van kameel tot ezel!’

De gesprekken met de soldaten en de ontwikkelingen in Gaza, met name de luchtaanval van het IDF op een tentenkamp bij de stad Rafah, brachten Omer Bartov tot de overtuiging dat het geweld in Gaza en de bezette gebieden was ontaard in genocide – een ontwikkeling waarvoor hij in november 2023, een maand na het begin van de Israëlische acties, in een artikel in The New York Times had gewaarschuwd. Het woord ‘genocide’ had hij toen nog niet willen gebruiken, al was er in zijn ogen op dat moment al onmiskenbaar sprake van oorlogsmisdaden en uitspraken die wezen op genocidale intenties.

De aarzeling om de term ‘genocide’ te gebruiken was een half jaar later verdwenen. Het was niet langer te ontkennen, zo schreef hij in augustus 2024 in de Britse krant The Guardian, dat Israël zich schuldig maakte aan systematische oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Het nietsontziende geweld en het voortdurend opdrijven van mensen door het IDF gaven blijk van een totale minachting voor alle humanitaire normen. Met het geweld, de destructie en de totale ontwrichting van de samenleving brachten de Israëlische leiders in praktijk waarmee ze hadden gedreigd, met de onmiskenbare bedoeling – in de terminologie van het VN-Genocideverdrag van 1948 – de Palestijnse bevolking in Gaza ‘geheel of gedeeltelijk als zodanig te vernietigen, door te doden, ernstig letsel toe te brengen of levensomstandigheden op te leggen die bedoeld zijn om de vernietiging van de groep te bewerkstelligen’.

Omer Bartov was niet de eerste expert die het Israëlische geweld bestempelde als genocide, maar wel een van de meest gezaghebbende. Dat bleek niet alleen uit de aandacht die zijn uitspraken kregen, maar ook uit de heftige reacties daarop. Daarbij werd hem ongeveer alles voor de voeten geworpen wat er te bedenken valt, van falende kennis van het internationaal recht en linkse propaganda vermomd als wetenschap tot klassieke ‘joodse zelfhaat’. Wie de reacties terugleest, moet vaststellen dat ze in veel gevallen demonstreren wat Bartov in zijn beschouwingen in Israel: What Went Wrong? probeert te laten zien: hoe Israël en zijn medestanders gevangen zitten in een mentale kooi, beheerst door de gedachte – of beter: illusie – van een permanente, existentiële strijd, die tegen elke prijs voor eens en altijd moet worden beslecht.

Het is precies die gedachte van een existentiële worsteling met een onmenselijke vijand die Bartov herkende in de woorden van studenten van de Ben-Gurion-universiteit. Ze deden hem denken aan de soldaten van de Duitse Wehrmacht die in 1941 ten strijde trokken tegen ‘joods-bolsjewistisch Rusland’. Ook al waren ze vaak zelf geen nazi, ze hadden de nazistische propaganda volledig geïnternaliseerd en accepteerden de oorlogsmisdaden van het leger en de SS tegen militairen en burgers, inclusief de moordcampagnes tegen joodse inwoners, als een onvermijdelijk onderdeel van de strijd om het voortbestaan van de beschaving.

Dat juist Omer Bartov met deze historische vergelijking komt, is voor veel van zijn critici pijnlijk en onverteerbaar. Al sinds zijn eerste publicaties, The Eastern Front, 1941-45: German Troops and the Barbarisation of Warfare uit 1985 en Hitler’s Army: Soldiers, Nazi’s, and War in the Third Reich uit 1991, geldt hij als een absolute autoriteit op het gebied van de holocaust en de oorlogvoering door nazi-Duitsland.

Zijn onderzoek, mede gebaseerd op ervaringen van soldaten aan het front, rekende definitief af met de mythe dat de misdaden aan het oostfront niet het werk waren van het gedisciplineerde, apolitieke reguliere Duitse leger, maar uitsluitend van een kleine groep fanatiekelingen, zoals de Einsatzgruppen, de doodseskaders van de SS. De werkelijkheid was dat ook de Wehrmacht door en door genazificeerd was en een cruciale rol speelde in de toepassing van extreem geweld en de jodenvervolging, in wat Timothy Snyder aanduidde als de Bloedlanden.

Net zoals Bartovs reputatie als historicus en holocaust-expert zich niet makkelijk laat negeren, zo kan hem ook niet verweten worden een buitenstaander te zijn. Hij is in Israël geboren en opgegroeid, zijn ouders verloren veel familieleden in de holocaust, hijzelf diende in het leger. Tot de dag van vandaag heeft hij in Israël veel vrienden, zijn zoon woont er, met zijn vrouw en kleinkinderen; zij is opgegroeid in een kibboets waar Hamas op 7 oktober meer dan 130 mensen vermoordde en 32 personen ontvoerde, waaronder haar vader. Deze intense betrokkenheid klinkt door in ieder publiek optreden en op iedere pagina van Israel: What Went Wrong? Hij levert geen gemakzuchtige kritiek, maar is doortrokken van empathie. Juist dit engagement stelt hem in staat de factoren en omstandigheden die geleid hebben tot het geweld en de onderdrukking te analyseren.

Omer Bartov © vintage penguin randomhouse Rode draad in Israel: What Went Wrong? is hoe het zionisme en de staat Israël zo konden ontsporen, uitmondend in een genocidale oorlog in Gaza en een apartheidssysteem op de Westelijke Jordaanoever, gepaard aan de selectieve blindheid voor het schrijnende onrecht in eigen land en een verbijsterend gebrek aan empathie voor de slachtoffers van het extreme geweld onder de overgrote meerderheid van de Israëlische bevolking. Cruciaal in dat proces is de spanning tussen twee conflicterende concepties van het nieuwe land, een spanning die zich al openbaarde bij de oprichting van Israël in 1948.

Aan de ene kant stond de Onafhankelijkheidsverklaring, waarin een liberale democratie werd beloofd, gebaseerd op vrijheid, gerechtigheid en vrede – ‘zoals voor ogen gehouden door de profeten van Israël’ – met volledig gelijke sociale en politieke rechten voor alle burgers, ongeacht religie, ras of geslacht, en trouw aan de beginselen van de Verenigde Naties.

Aan de andere kant stond het langgekoesterde ideaal van Israël als een joodse staat, met een joodse

Skip to content NEWSLETTER Logo

MENU Politics & Governance

The Labour Party Is Playing With Fire Over Its Future and the Future of the Country Commentary 26th May 2026

Tony Blair

The Labour Party is playing with fire; or, more accurately, with its future, and that of the country.

I led the Labour Party for 13 years and through three general elections. It is a party largely of decent, well-meaning people who want the best for the country. Its mission is, as its 1994 rewritten constitution says, to ensure that “power, wealth and opportunity are in the hands of the many not the few” and it’s a perfectly noble one.

But I am afraid, like many progressive parties, it has an almost infinite capacity for self-delusion.

It won the 2024 election not by acclaim, but by being an acceptable (credit to Keir Starmer) default option to a Conservative government the country felt had behaved unacceptably.

However, partly because of the intellectual wasteland of the Corbyn years, it had no properly thought-through analysis of how the world was changing and what that meant for policy.

Wes Streeting is a huge political talent and Andy Burnham was an outstanding member of my government. But this leadership debate has an extraordinarily retro 20th-century feel to it. Like most politicians, they’re anxious to distance themselves from the ‘Westminster bubble’.

But Britain’s problem isn’t with a ‘Westminster’ bubble. It is with a ‘politics’ bubble.

The politics of the future may be better understood by those presently outside politics.

The world is turning on its axis and today’s politicians living in a 24/7 pressure cooker have barely time to recognise the turning let alone study it. These changes need long-term strategic thinking which is alien to the way most modern democracies function.

The government’s principal problem isn’t Keir’s personality. Or a failure to communicate ‘our achievements’. Or a need to assert more strongly Labour’s ‘values’.

It is because we don’t have a worked-out, coherent plan for the country in a fast-changing world and are in the wrong political position from which we can devise one and win a second term.

The government is governing from an essentially traditional Labour ‘soft left’ position, parked firmly in the party’s comfort zone.

Whether there is a leadership change or not is irrelevant if it doesn’t start with a policy debate. Are we really prioritising economic growth, essential not just for prosperity but for social justice, if there is a slew of policies we’re implementing which might restrict it? Does our economy need right now the goal of clean energy or cheap energy? How do we justify adding to the welfare bill when it is already ballooning, taxes are high and getting higher, and we’re told we have to increase defence spending to prepare for the possibility of war?

And is it right that we’re living through the 21st-century equivalent of the 19th-century Industrial Revolution and if so, are we remotely meeting the scale of that challenge? And what are the opportunities in areas like health and education for transformative change consequent on this revolution and the existential dangers of this revolution when, quite soon, someone sitting in their front room could hack into vital national infrastructure and bring it down?

Do we have a foreign policy which makes sense of a changing world order?

Trying to force the prime minister out before we know what policy direction we’re bringing in is not a serious way of conducting ourselves.

And so far, though of course these are very early days, we have a fight between a ‘modernising’ wing of the Labour Party appearing to advocate rejoining the EU (and now equalising capital gains and income tax, something rejected by successive governments for good reason); and the alternative which thinks the answer is moving even further left on taxes, spending and welfare, spun with a rehash of the far-left critique about nothing good coming out of the last ‘40 years’ of ‘neo-liberalism’, which presumably includes the last Labour government.

With the left position odds on to win.

It is one thing when in opposition to indulge this perennial delusion that when we lose seats to the right the country is really signalling it wants Labour to move left; it is dangerous to do it in government.

And no one was more passionately opposed to Brexit than I was, and the result of it was both predictable and predicted. But as I shall argue later in this essay, an approach for Britain to go back into a structured relationship with Europe needs to be handled with care and with strategy.

Just as Brexit was never the answer to Britain’s challenges back in 2016, reversing it isn’t the answer to the country’s far worse situation in 2026. Our relationship with Europe should be part of a comprehensive strategy for Britain’s future, and that doesn’t begin with Europe but here at home.

Unfortunately to the exam question: how do we win a second full term of government, the one answer which seems ruled out, is learning from the only time in the party’s 120-year history it has ever done so.

Governments which succeed don’t start with a personality contest. Or a political question – as in, how do we ‘save the country’ from Reform. They start with an idea, a project, a governing purpose, an analysis of what is wrong and a plan to put it right.

The challenge of democracy is not transparency, honesty or conspiracy theories about the hidden power of elites.

It is efficacy. It is the ability to get big things done. To have leaders who are not problem-managers but problem-solvers.

As John Adams – second president of the United States – once wrote: “Ballast is what I want; I totter with every breeze.”

This, not the absence of ‘better communications’ or of a ‘charismatic’ leader has been the defining problem of the government. Too often they seem to totter in the breeze. To lack ballast.

There are two epochal changes happening in the world today – one geopolitical, the other technological – and Britain is not prepared for either.

They require radical change in policy, system of government and politics.

The best political space from which this can be achieved is what I call the Radical Centre.

The centre – properly defined – is where you put policy first and politics last. So, you begin with the question: what is the right answer? And only once you have that do you engage in the political task of persuading people of it.

Britain is in a mess precisely because in recent years it has done the opposite.

Both main parties have gone off the rails by putting internal politics first and good policy second. Labour moving to the left after 2007 culminating in the absurdity of the Corbyn leadership. The Tories with Brexit.

Neither has fully recovered and ironically their failures have spawned new parties to their further left and right.

Yes, Britain needs radical change, but the difficulty (not just in Britain) is that too often the sensible people aren’t radical, and the radical people aren’t sensible.

The first epochal change is in the geopolitical order where America’s superpower status is now shared by China, in time to be joined by India. A sort of G2/3. These countries will be far ahead of whichever nation is in fourth place. By this calculation, everyone else including Britain is a middle power.

The second is the technology revolution led by developments in artificial intelligence, which will change everything. I mean everything. There is no point in debating whether this technological revolution is a good or bad thing. Just know it is a ‘thing’. In fact, it is ‘the thing’. It will displace jobs, though creating new ones, but no one yet knows the full consequence. Companies and countries will rise or fall on the back of it. It will revolutionise the private sector and should in time revolutionise public services and government. Yet people in most countries, including Britain, have no idea what is about to hit them.

This doesn’t obviate the need for immediate policies in familiar areas like immigration or taxation. But it will, in time, change even those.

Think of how Britain was in 1826 and how different it was in 1926. And then in 2026. This is the scale of change but in dramatically faster time.

Governments – any government – must find their place in this new world.

In foreign policy, it means finding the alliances necessary to do collectively what countries – other than the G2/3 – cannot do alone.

For domestic policy, governments must address what it means to govern in the age of AI.

The New World Order Politics – at an international level – has always been primarily about power. It doesn’t mean values are irrelevant. On the contrary. But protection of those values also requires power. Because powerful nations have a habit of getting what they want. And less powerful nations don’t.

What is power derived from? From the strength of a country’s economy and the strength of its military capacity.

Those attributes made Britain the world’s greatest power in the 19th century and it is what sustains America’s power today. And why China, with the world’s second-largest economy and military, is the other superpower.

America allied itself to Europe in the 20th century to fight two world wars alongside us, and that alliance continued after the second world war in opposition to communism.

Today the USA and Europe including Britain share markets, a military alliance within NATO and democratic values. That is the rationale behind what we call the transatlantic alliance.

But it has always been an unequal partnership. America is much more powerful than any single allied country, is the dominant force and therefore is the ‘shot-caller’.

This has been true at least for the last half-century. Most American presidents have been too polite to say this; but they always thought it and more important, acted on it.

That is why I don’t believe with

Goed om te zien dat u mogelijk anderen inspireert met onze journalistieke content. We vragen u enkel voor persoonlijk gebruik onze content te kopiëren, om geen inbreuk te maken op onze Algemene Voorwaarden. Vraag anders naar onze bedrijfslicenties via [email protected]

Het Financieele Dagblad Open in Google Play Store Bekijk

24 mei 06:00 Renteaftrek maximaal dertig jaar: makkelijker kunnen we het niet maken

Laurens BerentsenMartine Wolzak Huizenkopers mogen er niet langer dan dertig jaar gebruik van maken, en aflossen is een voorwaarde. Die regels voor de hypotheekrenteaftrek zijn algemeen bekend. Toch komen mensen in de problemen. Soms al voor de dertig jaar erop zitten.

Sinds 2001 mag een huizenkoper over zijn of haar hele leven niet meer dan dertig jaar hypotheekrente van het inkomen aftrekken. Foto: Laurens van Putten/ANP In het kort Strenge regels rond de maximale dertig jaar renteaftrek leiden nu al tot missers. Hypotheekadviseurs waarschuwen voor toenemende problemen. Economen vinden dat huiseigenaren zelf moeten bewijzen recht op aftrek te hebben, terwijl VEH juist versoepeling wil. Een – niet bij naam genoemd – stel koopt in 2018 een nieuwe woning. Op advies van hun hypotheekadviseur sluiten zij een nieuwe hypotheek af. De oude, die pas vijf jaar liep, wordt afgelost. De looptijd van de nieuwe hypotheek is dertig jaar en zij lossen daar maandelijks op af.

Op het eerste gezicht voldoen de twee daarmee aan de in deze eeuw ingevoerde nieuwe voorwaarden voor hypotheekrenteaftrek. Toch gaat het mis, blijkt uit een recente uitspraak in het register van het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid). De nieuwe hypotheek voldoet niet en het stel verliest over meerdere jaren de aftrek.

Om gebruik te maken van aftrek had de nieuwe hypotheek niet weer een looptijd van dertig jaar mogen krijgen. De adviseur had voor het nog openstaande bedrag van de oude lening een apart leningdeel moeten adviseren, met een looptijd van 25 jaar. Er was immers al vijf jaar verbruikt.

Geclaimde schade: €18.550.

Bak ellende Banken, hypotheekadviseurs en de Belastingdienst waarschuwen al een aantal jaren dat de regels rondom de hypotheekrenteaftrek te ingewikkeld, niet handhaafbaar en niet uitvoerbaar zijn. Dat dit nu al voor problemen zorgt en dat die de komende jaren alleen maar groter zullen worden. ‘Er komt een bak ellende op ons af’, zegt Martin Hagedoorn van De Hypotheekshop.

Inmiddels ligt er een stapel alarmerende rapporten. Met name het in 2001 ingevoerde maximum van dertig jaar waarin mensen gebruik mogen maken van renteaftrek en de in 2013 daar bovenop gekomen eis dat een hypotheek binnen dertig jaar moet worden afgelost, knellen.

Ambtenaren van Financiën herhaalden die waarschuwing eerder deze maand, met een reeks suggesties om het op te lossen. Hun eigen minister van Financiën, Eelco Heinen (VVD) ziet het probleem echter niet. Als mensen hun aangifte maar netjes invullen, is er volgens hem niks aan de hand. Of in de woorden van VVD-partijleider en vicepremier Dilan Yesilgöz: ‘Een huizenbezitter is geen crimineel.’

Grootste zorg aflossingvrij De grootste zorg gaat in eerste instantie uit naar de groep die voor 2013 een eerste hypotheek afsloot. Dat waren bijna altijd volledig aflossingsvrije hypotheken, of spaar- en beleggingshypotheken. Eind jaren negentig konden huizenkopers nog de volledige aankoopsom van een huis – en vaak meer – financieren met een hypotheek waar niet op werd afgelost.

De rente kon in principe levenslang worden afgetrokken. De kosten voor de schatkist dreigden daardoor te exploderen. In 2001 is daarom ingevoerd dat een huizenkoper over zijn of haar hele leven niet meer dan dertig jaar hypotheekrente van het inkomen mag aftrekken.

Na de kredietcrisis van 2008 kwam daar bovenop dat een hypotheek stapsgewijs binnen dertig jaar afgelost moest worden, annuïtair of lineair. Door de crisis daalden huizenprijzen in Nederland met meer dan 20%. Huizenkopers die meer dan aankoopsom hadden geleend en niets hadden afgelost kwamen fors ‘onder water te staan’. De verplichte aflossing moest de huizenkoper beschermen – en beperkte de kosten van de renteaftrek voor de overheid.

Wie voor 2013 een hypotheek afsloot hoeft nog niet aan de aflossingseis te voldoen. Financiën schat dat voor circa 40% van die hypotheken in 2031 de dertig jaar erop zit. Als er niet wordt afgelost, valt de hypotheekschuld vervolgens in box 3: inkomen uit sparen en beleggen. De rest zal moeten kunnen aantonen nog geen dertig jaar aftrek te hebben gehad.

De banken, adviseurs en ambtenaren van Financiën voorzien dat veel mensen dat niet kunnen, omdat zij aangiftes en hypotheekgegevens van begin deze eeuw niet hebben bewaard, en registratie in het Kadaster niet overeenkomt met daadwerkelijke hypotheken. Het is bovendien extra lastig om te bewijzen dat je géén gebruik hebt gemaakt van aftrek. Lukt het bewijzen niet, dan gaat hun schuld ook naar box 3. Voor mensen met veel vermogen kan dat een voordeel zijn, want de schuld mag daarvan afgetrokken worden. Die vlieger gaat volgens Financiën echter in de meeste gevallen niet op.

Voorkom terugvorderen aftrek De nieuwe aflossingseis brengt ‘ook de nodige complexiteit met zich mee’, waarschuwt het rapport van Financiën. Zo zijn er voor tientallen miljarden aan aflossingsvrije hypotheken die nog onder het oude regime vielen, omgezet naar annuïtaire hypotheken. Maar dan is er geen recht op aftrek over de volledige dertig jaar: de jaren dat de huizenbezitter rente aftrok voor de aflossingsvrije hypotheek moeten daarvan worden afgetrokken. Ook bij een overstap van de ene naar de andere annuïtaire hypotheek is dat het geval, en dat kan nu al problemen opleveren: ‘In de praktijk gaat dit niet altijd goed.’ Zie het stel dat bij het Kifid terechtkwam. Ook deze lening valt dan per direct in box 3, tot de hypotheek is aangepast.

Zowel Kifid, als banken, de Belastingdienst en hypotheekadviseurs kunnen niet zeggen hoe vaak er al hypotheekrenteaftrek wordt teruggevorderd. Bij controles op de aftrek corrigeert de fiscus volgens een woordvoerder een op duizend aangiftes, zowel in het voordeel als het nadeel van de aangever. Dat terugvorderingen voorkomen, zoals bij bovenstaand stel, illustreert volgens de Nederlandse Vereniging van Banken wel ‘hoe complex’ de huidige regels zijn voor consumenten.

‘Klanten begrijpen er vaak maar weinig van’, zegt ook Martin Hagedoorn van De Hypotheekshop. ‘Die gaan straks fouten maken bij hun aangifte. Laten we alsjeblieft voorkomen dat mensen te veel betaalde aftrek moeten gaan terugbetalen. Dat kan zo om een miljoen woningbezitters gaan.’ Daarnaast is hij bang dat banken uit angst voor overkreditering óók gaan vragen dat een huizenkoper aantoont nog recht te hebben op aftrek. Zo niet, dan valt de hypotheek lager uit. De AFM waarschuwt hier al voor.

Huizenkoper moet bewijzen Maar Peter Kavelaars, hoogleraar fiscale economie aan de Erasmus Universiteit, en Arjan Lejour, hoogleraar belastingen en overheidsfinanciën aan Tilburg University en onderzoeker bij het Centraal Planbureau, zetten vraagtekens bij de zorgen over het aflopen van de dertigjaarstermijn. Zij vinden dat huiseigenaren zelf moeten aantonen dat zij recht hebben op hypotheekrenteaftrek, net als bij alle andere aftrekposten. De lijn van minister Heinen dus, ‘netjes invullen’. Dat dient ook vanaf 1 januari 2031 zo te blijven, aldus beide hoogleraren, die daarbij aangeven dat zij deze aftrek het liefst helemaal zien verdwijnen. Daarin verschillen zij dan wel weer van de VVD-bewindsman.

‘Ik vraag me af of het probleem niet groter wordt gemaakt dan het is’, zegt Kavelaars. ‘Als je leningen afsluit heb je daar contracten van liggen waarmee je kunt onderbouwen dat je kosten mag aftrekken. De bewijslast ligt bij de belastingplichtige en daar moet die blijven.’

Lejour wijst erop dat de beperking van de hypotheekrenteaftrek tot dertig jaar sinds 2001 bekend is. Belastingplichtigen behoren dat te weten, zegt hij, en moeten dus administratie goed bewaren. Hij erkent dat het lastiger is om te bewijzen dat je géén aftrek hebt gehad. Daarom kan Lejour zich wel voorstellen dat de fiscus bij navraag en controle van belastingplichtigen een zekere coulance betracht.

Woningbezitter slachtoffer De Vereniging Eigen Huis (VEH) meent daarentegen dat er deze keer juist wel goede redenen zijn om de bewijslast voor belastingplichtigen los te laten. Volgens de belangenorganisatie is het voor veel huiseigenaren ondoenlijk om dertig jaar lang alle gegevens bij te houden en te bewaren. De overheid heeft daar zelf aan bijgedragen, aldus een woordvoerder, omdat die gaandeweg de regels voor de aftrek heeft veranderd. Maar als de Belastingdienst niet meer handhaaft, kan het aantal (onbedoeld) foute aangiftes flink oplopen.

De VEH heeft geen pasklare oplossing voor het aflopen van de dertigjaarstermijn. Maar wel een duidelijk uitgangspunt, zegt de woordvoerder: ‘Woningbezitters die vanaf 2031 nog recht hebben op hypotheekrenteaftrek mogen niet het slachtoffer worden van het feit dat zij sinds 2001 zijn overvraagd.’

En het stel dat bijna €20.000 misliep? Het Kifid wees hun claim af, omdat het bedrijf dat het advies gaf niet meer bestaat. Of de Belastingdienst coulance betracht voor de twee, vermeldt de uitspraak van eind vorige jaar niet. ‘Het fiscale aspect is nog niet afgewikkeld.’

Boxhoppen met de renteaftrek Hoogleraar fiscale economie Edwin Heithuis (UvA) vindt het verstrijken van de 30-jaarstermijn over vijf jaar ‘helemaal geen probleem’. Rente die vanaf dat moment niet meer in box 1 van de inkomstenbelasting mag worden afgetrokken, belandt dan namelijk automatisch in box 3 van diezelfde belasting, legt hij uit. Met de beoogde wetswijziging voor de belasting op inkomen uit sparen en beleggen per 2028 mag vanaf dat jaar in die box alle betaalde rente worden afgetrokken van het te belasten rendement. ‘Het enige wat er dus gebeurt na afloop van die dertig jaar, is dat de renteaftrek verschuift van box